Con cá chuối tổ

Thứ Sáu, 11/08/2017, 08:29 [GMT+7]
In bài này
.
Minh họa của MINH SƠN
Minh họa của MINH SƠN

Từ ngày nhập nhóm câu cá, lão Vận như trẻ khỏe ra. Lão không có cái thú ăn thịt cá, nhưng mỗi khi giật được một con cá, lão sướng rơn như vớ được vàng. Suốt ngày, lão bận rộn với lưỡi, với dây, với cần, với ống. Có hôm, nửa đêm lão còn hì hụi trong bếp rang bột thính, xong, nhón tí đưa lên mũi, lão chậc chậc, món này đến thượng đế còn muốn ăn, huống chi cá đói? Cất kỹ mồi câu, lão mới đi ngủ. Tưởng là xong đám mồi cá rồi thì lão nằm yên, nhưng chưa. Tay lão lại vung lên như đang giật cần câu khiến vợ lão phải gắt:

- Ông có nằm yên không? Tôi đang đau nhức khắp người, không cựa nổi cái thân già đây này. Tôi không phải cá đâu nhé!

Lão cười khà khà:

- Ngày mai rồi bà sẽ thấy, tôi gặp một con cá rất tinh khôn. Tôi chưa từng gặp con cá nào như thế. Hai ký rưỡi, ba ký là ít. Nhất định nó sẽ dính câu của tôi. Tay lão lại vung lên, lúc sang phải, lúc sang trái, lúc thẳng đứng, theo sự tưởng tượng của lão. Lão hình dung con cá chuối (*) to như bắp chân đang lừ lừ bơi đến, há cái miệng đầy răng nhọn hoắt, ngửi ngửi vào cái mồi câu mà lão dày công chế biến cả tuần nay. “Thơm quá đi chứ, ăn đi con! Ngậm rồi! Bập! Chết mày!”. Lão vung tay sang phải. Bộp! Tay lão bập trúng vào mặt vợ. Vợ lão kêu ầm lên:

- Ôi trời ơi, ông đập vỡ mặt tôi rồi…

Bấy lâu nay, lão có thế đâu? Mới chỉ gần tháng nay thôi, tự nhiên lão trở chứng. Cứ theo như lời lão nói thì lão đã gặp một con cá khôn thành tinh, lão đang đấu trí với nó. Nhưng cứ mỗi lần đối mặt, lão đều thất bại. Lão đã nhìn thấy cả hai con mắt có viền trắng xung quanh, điềm tĩnh và khôn ngoan khi nó nổi lên mặt nước nhìn lão. Đúng là con cá chuối tổ. Lão khẳng định. Giống này khôn và sống dai nhất trong các loài cá. Có hôm lão ngồi từ sáng đến trưa, rồi trưa sang chiều, trời nắng chang chang, trên người  buộc cành buộc lá, giả là cái cây, đám kiến lửa ngửi thấy mùi tanh kéo đến chỗ lão ngồi, châm vào chân lão nhoi nhói, lão vẫn cố chịu đựng vì đối thủ của lão đã xuất hiện. Con cá chuối tổ đen bóng, toàn thân điểm xuyến hoa ngâu, nghếch miệng hít hít, ngửi ngửi vào cục mồi câu nắn hình con nhái. Lão nín thở chờ nó bập vào. Nhưng không, nó phì hơi cho mặt nước sủi tăm lúc búc trêu tức lão rồi quay ngoắt, đuôi xòe ra như cái quạt nan đưa đi đưa lại. Lão như chết đứng, tim đập thình thịch, chưng hửng, nhìn theo con cá, chẹp chẹp miệng. Thật phí của giời!

Đã năm bảy lần như thế, con cá vẫn không đớp mồi của lão. Không bỏ cuộc!  Biết con cá khôn ngoan, lần này lão dùng biện pháp câu chùm. Theo phương pháp này, mồi câu móc ở giữa, xung quanh treo lủng lẳng từng chùm lưỡi câu cực sắc, có ngạnh. Chỉ cần con cá chui vào ngửi mồi câu thôi, khi phóng ra, những lưỡi câu kia sẽ cắm vào bất kể chỗ nào thân cá chạm tới. Thế thì chết đứt còn gì?

Hôm sau, lão ngồi không xa chỗ cũ là mấy. Thường mỗi loài cá quen kiếm ăn theo vùng. Những con cá đã trưởng thành, khi đã “lập gia đình” mỗi con chiếm giữ một lãnh thổ riêng. Con cá chuối tổ cũng thế, nó cũng chỉ quanh quẩn đâu đây. Lão thả chùm lưỡi câu có móc con mồi thơm nức ở giữa rồi ung dung ngồi đợi. Ba mươi phút, rồi một tiếng, con cá chuối tổ vẫn chưa xuất hiện. Lão đã định di chuyển đến một vị trí khác thì nó đến. Nó lượn một vòng khiến cho mặt nước gợn thành lớp sóng nhỏ. Lão nín thở. Vào đi con! Vào đi, mồi thơm lắm. Con cá chắc đã lặn sâu vì không có gợn sóng nào. Hình như đám dây câu đụng đậy? Biết chắc là con cá đã chui vào, nóng ruột, lão nhặt một hòn đá, ném đánh tùm! Ý định của lão là làm cho con cá giật mình phóng ra sẽ dính lưỡi câu. Chùm lưỡi câu im lặng, lão từ từ nâng lên. Lão không tin vào mắt mình, con mồi biến mất, chỉ còn trơ lại chiếc lưỡi câu bằng thép đung đưa… Con cá tinh khôn đã lặn sâu, ngoi lên theo phương thẳng đứng, tránh không đụng đến các sợi dây có treo lưỡi câu, thận trọng kéo con  mồi xuống, chứ không phóng ngang. Lại một lần nữa, lão thất bại!

Sau mấy tuần đối mặt với con cá chuối tổ và liên tiếp thua cuộc, lão đổ bệnh. Lão sốt, nằm một chỗ suốt hai ngày ba đêm. Có lúc sốt cao, lão lên cơn mê sảng, tay vẫn cứ giật giật. Hàng xóm đến thăm, ngỡ lão trở buồn, nhưng chỉ có vợ lão là hiểu, lão đang mơ giật cần câu đấy.

Khi lão hồi phục thì trời sắp chuyển sang thu. Nhớ nghề câu, lão lại ra hồ. Lão tròn mắt khi nhận ra con cá chuối tổ đã sinh một đàn con. Trên mặt nước ven bờ, lắp nhắp hàng ngàn con cá chuối con màu đỏ, nhỏ như đầu tăm, bám theo mẹ. Lão lẩm bẩm: “Chuyến này thì mày chết với ông rồi. Cá chuối đắm đuối vì con!”.

Sáng hôm sau, lão không mang cần câu ống ngắn như mọi hôm mà lão vác theo cần câu rê. Cái cần câu dài đến năm mét, trên đầu có lắp ròng rọc để luồn sợi cước, lão kẹp cần câu vào nách, tay phải cầm cần, tay trái ống câu, móc vào lưng con nhái còn sống, lão rê qua, rê lại bên đám cá con đang bơi bên mẹ nó như thách thức, trêu ngươi cá mẹ. Thoạt đầu, con cá chuối tổ chỉ đớp dọa, cảnh cáo. Nhưng không kết quả, nó bắt đầu nổi nóng. Nó lao vào, dùng đầu hất tung con nhái mồi lên cao, há miệng đớp nhẹ vào hai chân con nhái, kéo xuống sâu rồi lại thả ra. Nó không có ý định ăn thịt con nhái. Con cá chuối tổ có vẻ ốm hơn. Người nó dài ra, bụng thót lại. Lão Vận ngồi trên bờ, quan sát hoạt động của nó không rời mắt. Lão muốn tìm điểm yếu nhất trong bản năng làm mẹ của con cá. Lão nhận ra, từ ngày có đàn con, nó trở nên rất dữ tợn. “Sự dữ tợn hung hăng”, có khi lại là điểm yếu nhất của nó. Đến người, mà còn “cả giận mất khôn” nữa là?.

Được! Biết thế đã. Lão Vận ra về, trong đầu đã xuất hiện một âm mưu.

Đêm hôm đó, lão lấy bột mì có tẩm bột củ nhóc. Củ nhóc là loài cây lá nhọn, thân mềm, đặc biệt là gây ngứa. Lão bôi đen con cá chuối mồi, cố tạo cho miệng con cá ngoác ra như thể đang đớp mồi. Một con cá chuối con có đầu, có mắt như thật. Lần này lão luồn vào con cá mồi chiếc lưỡi câu đặc biệt, đầu lưỡi và ngạnh móc lút vào con cá, chỉ hở ra một tí ở phần đuôi. Lão biết, con cá chuối tổ rất cảnh giác. Nó sẽ đớp vào đuôi con cá, vừa để xua đuổi, vừa để tránh lưỡi câu. Hôm sau, lão đợi mặt trời lên tầm cây sào mới vác cần câu đi. Lão nhón chân nhẹ nhàng, căng mắt quan sát. Kia rồi! Mặt nước sủi tăm lắp nhắp. Mặt nước ánh lên màu đỏ của đàn cá chuối con. Lão nhẹ nhàng thả con cá mồi xuống và rê cho con cá mồi phóng thẳng vào đám cá con. Con cá mẹ lập tức từ vị trí ẩn nấp lao ra. Bập! Bập! Nó chỉ đớp nhẹ vào con cá như cảnh báo rằng hãy đi khỏi đây. Lão điều khiển cho con cá lặn xuống rồi lại ngoi lên. Con cá chuối tổ đã nhận ra, đó là con cá chuối con, cùng dòng họ với nó và vì thế mà nó biết, rất hung hăng và tham ăn. Nó bắt đầu nổi giận và lao vào tấn công con cá mồi. Lão Vận đắc ý. “Trúng mưu ông mày rồi!”. Lão tiếp tục cho con cá mồi lặn xuống, ngoi lên như đang đớp cá con. Con cá mẹ lao vào đớp liên tục nhưng không trúng vì con cá mồi dưới bàn tay điệu nghệ của lão Vận, chuyển động rất linh hoạt. Con cá mẹ bắt đầu nổi điên, một phần vì  miệng nó bỗng ngứa ngáy khó chịu do bột củ nhóc phát tác, một phần vì đám con nó bắt đầu rối loạn, tan tác. Thiên chức làm mẹ thôi thúc nó không còn nghĩ đến bản thân. Sự khôn ngoan cũng thế, bởi có kẻ đang ăn thịt con nó. Nhưng nó vẫn kiềm chế, vì nó biết, mỗi khi đớp vào con mồi, sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro. Nhưng hình như con cá kia có vẻ không biết điều, cố tình coi thường nó. Sự kiên nhẫn đã quá giới hạn. “Bập!”. Con cá mẹ miệng há to hết cỡ, đớp ngập vào đuôi con cá mồi. Chỉ đợi có thế, lão Vận nghiêng cần câu giật chéo, hướng cho lưỡi câu ngoắc xuống phía dưới. Con cá mẹ đã dính lưỡi câu. Nó giật lên đùng đùng lao ra mặt hồ. Cuộn cước xoay tít trong tay Lão Vận. Lão ghìm ống câu, từ ngoài xa, con cá chuối nổi lên quẫy cựa lùng bùng rồi lại lặn xuống. Giằng co chừng mười lăm phút, con cá chuối mẹ đã thấm mệt, lừ đừ bơi theo sợi dây câu vào bờ. Nó ngúng nguẩy thân mình, cái đuôi xòe ra, ve vẩy thụ động. Lão Vận cảnh giác lấy cây vợt chuyên dụng vợt nó lên. Con cá chuối mẹ nằm yên. Nó trở nên hiền lành hơn nhiều so với mấy phút trước khi còn dưới nước. Lão Vận hể hả. Chuyến này thì vợ lão sẽ biết tài năng của lão. Lão ngồi ngắm chiến lợi phẩm của mình. Nhưng đột nhiên lão nhìn sâu vào hai con mắt nó. Mắt nó chớp chớp như có vẻ van xin, như muốn nói với lão rằng, ông lão ơi, cái thân tôi, tôi có xá gì, chỉ thương đàn con thơ dại, yếu ớt kia, chúng làm sao có thể sống nổi khi thiếu sự chăm sóc, bảo vệ của mẹ nó. Chỉ tối nay thôi, chúng không còn đôi vòm mang ấm áp và an toàn của mẹ mà chui vào? Chúng sẽ bị các loài cá khác ăn thịt dần cho đến con cuối cùng.

Ngay lúc ấy, sự việc đau lòng diễn ra trước mắt lão Vận. Đàn cá con mất mẹ đang bị lũ cá khác tấn công. Chúng chạy cuống cuồng, cố tránh những cái miệng của những con cá chuối choai choai. Thật đúng là “cá lớn nuốt cá bé”. Lão vội nhặt đá ném xuống tùm tùm để cứu cá con, nước bắn tung tóe nhưng vẫn không ngăn được đàn cá háu đói đang lao vào. Lão như nghe thấy tiếng kêu thảm thiết của lũ cá con. Không do dự, tức khắc, lão Vận lấy hai tay nhẹ nhàng nâng con cá mẹ, đặt xuống nước rồi giục:

- Mau lên! Xuống mà cứu đàn con của mày!

Con cá chuối mẹ nằm yên dưới nước vài giây như cảm nhận được tình cảm của lão Vận qua đôi bàn tay ấm nóng. Nó muốn cất lời nói, nhưng không thể. Nó nằm yên như không muốn xa rời cái con người vừa mới đây thôi đã tốn bao nhiêu sức lực để chinh phục nó, mà giờ đây lại trở thành ân nhân, không những với nó mà với cả hàng ngàn đứa con thân yêu của nó. Nó chớp chớp mắt như đang cảm kích lắm lắm.

Nhưng rồi hình như tiếng kêu cứu của lũ con đã thấu đến tai nó qua sóng âm thanh đặc biệt của loài cá. Ngay tức khắc, nó lao tới nơi đang diễn ra cuộc săn mồi mà phần thảm khốc nghiêng về đàn con nó. Nó quẫy mạnh đuôi, tạo thành một lực đẩy ghê gớm. Nó đã xuất hiện rất kịp thời trước khi những đứa con của nó nằm trong bụng lũ cá háu đói kia.

Phút chốc nó đã lấy lại trật tự, hòa bình đã trở lại với đàn con thân yêu của nó, theo quy luật của  muôn đời, chân lý thuộc về kẻ mạnh. Thấy con cá mẹ xuất hiện, bọn cá choai choai lập tức biến mất. Đàn cá con nhanh chóng tập hợp quanh mẹ. Phía dưới, mẹ nó đang thả ra vô số bong bóng nước như nói với chúng rằng, hãy tự tin các con! Mẹ đã trở về, hãy hít nhanh những cái bong bóng kia, chính  là hơi thở của mẹ đấy!

Đột nhiên, lão Vận rơm rớm nước mắt. Từ ngày cha sinh mẹ đẻ đến hôm nay, lần đầu tiên lão thấu cảm được tình mẹ của một con cá đang nuôi con. Những ngày sau đó, người làng không thấy lão Vận vác cần đi câu cá nữa.

Truyện ngắn của TRỊNH TUYÊN

---------------------

(*) Cá lóc

;
.