Xây dựng văn hóa doanh nghiệp là mục tiêu và cả thách thức đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam trong thời hội nhập. Trong ảnh: Du khách đến khu du lịch Hồ tràm Beach. Ảnh: Nguyễn Đức

Văn hóa doanh nghiệp (DN) có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của mỗi DN. Thiếu yếu tố này, DN khó có thể đứng vững và tồn tại được trên thị trường. Tuy nhiên, văn hóa DN, văn hoá kinh doanh ở nước ta còn nhiều hạn chế: nền văn hóa xây dựng trên nền tảng dân trí thấp, môi trường làm việc bất cập, chưa chuyên nghiệp, chưa có quan niệm đúng đắn về cạnh tranh và hợp tác...

Ở nước ngoài, các tập đoàn kinh tế đa quốc gia thường phải đối mặt với điều kiện kinh doanh đa sắc tộc, đa quốc tịch và đa văn hóa . Chính vì vậy, để tăng cường sức mạnh của mình, các tập đoàn này phải tạo ra được bản sắc văn hóa riêng của mình. Đây được coi là một trong những điều kiện sống còn trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhưng để đạt được thành công, họ phải mất nhiều thời gian và tiền bạc. Chẳng hạn, Tập đoàn Pepsi phải chọn cách tiếp cận văn hóa phương Đông - sản xuất loại đồ uống mang nhãn hiệu Pepsi Cola,với bỉểu tượng thiếu âm và thiếu dương (biểu tượng đặc trưng của Phật giáo) để hàng hóa của họ đến với khách hàng là những tín đồ Phật giáo. Để bảo hộ cho biểu tượng này, Pepsi phải chi tới 500 triệu USD và giá nhãn hiệu Pepsi đã lên tới hơn 55 tỷ USD.

Còn ở Việt Nam, theo Tiến sĩ Trần Kim Hào, Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương, văn hóa DN đang là vấn đề mới mẻ và lạ lẫm đối với các DN ở mọi cấp độ, từ cấp Tổng công ty cho đến các DN vừa và nhỏ. Tiến sĩ Đỗ Minh Cương, Viện Khoa học Tổ chức, Ban Tổ chức Trung ương cho rằng, DN cầnn có đạo đức và văn hoá DN để tạo ra bản sắc, thương hiệu của mình. Nhưng trong thực tế hoạt động của nhiều tập đoàn, tổng công ty nhà nước của ta, vai trò, hệ thống giá trị cốt lõi của đạo đức kinh doanh và giá trị vô hình của văn hoá DN còn bị coi nhẹ. Xem xét 17 website của các DN nhà nước lớn nhất của Việt Nam hiện nay sẽ thấy có rất nhiều thông tin về công tác tổ chức cán bộ, phong trào, hoạt động và thành tích kinh doanh… nhưng lại thiếu vắng thông điệp về hệ thống giá trị và đạo đức kinh doanh của chính bản thân DN đó. Ở hầu hết các nước văn minh, các hành vi, quan hệ có tính vị lợi giữa công chức quản lý nhà nước và cán bộ DN thường bị coi là vi phạm đạo đức kinh doanh và trái pháp luật. Trong khi ở Việt Nam, việc các nhà kinh doanh mời cơm, tặng quà, biếu xén cho công chức vẫn là “chuyện thường ngày”, là những thói quen, tập tục thuộc về văn hóa kinh doanh trong các DN.

Xây dựng văn hóa DN vừa là mục tiêu, vừa là thách thức lớn đối với hầu hết các DN Việt Nam trong xu hướng phát triển gia nhập WTO và toàn cầu hóa hiện nay. Thách thức lớn nhất là nguy cơ tụt hậu, là hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh thấp. Sự tụt hậu về trình độ văn hóa, chuyên môn, nghề nghiệp của người lao động… dẫn đến sự yếu kém của các sản phẩm, yếu kém trong sản xuất kinh doanh và sức cạnh tranh của hàng hóa. Để đẩy lùi nguy cơ này, nhiều DN chỉ nghĩ đến việc mua sắm thay đổi công nghệ, mà không quan tâm đến bồi dưỡng các phẩm chất văn hóa cho các thành viên, nên cán bộ quản lý vẫn yếu kém, công nhân không phát huy được công suất của công nghệ mới…, thậm chí có nơi máy móc nhập về nhiều năm vẫn “đắp chiếu”. Hàm lượng văn hóa trong quan hệ giữa chủ DN và công nhân, giữa công nhân với công nhân, giữa DN với khách hàng và xã hội còn thấp.

Theo Tiến Sĩõ Trần Kim Hào, chúng ta phải bàn nhiều về văn hóa DN và xây dựng văn hóa DN, vì hiện nay vẫn còn không ít cấp lãnh đạo, không ít DN và doanh nhân chưa nhận thức được vai trò động lực của văn hóa trong phát triển kinh tế. Thậm chí có nơi còn coi xây dựng văn hóa DN, văn hóa doanh nhân là vấn đề viển vông, nằm ngoài quá trình sản xuất, kinh doanh. Việc không thực hiện xây dựng văn hóa DN đồng nghĩa với việc DN không thực hiện những nội dung cần thiết của văn hóa DN: không tạo được chữ tín, tổ chức và điều hành kinh doanh tùy tiện không theo quy tắc chuẩn mực chung… Việc làm này tất yếu dẫn DN đến bờ vực của sự phá sản. Do vậy, xây dựng và giữ gìn văn hóa DN cho các DN trong giai đoạn hiện nay vừa là sự cần thiết, vừa là sự đòi hỏi đốùi với mỗi DN. Văn hóa DN vững mạnh sẽ giúp DN nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh theo yêu cầu phát triển kinh tế đất nước và hội nhập quốc tế.

Mai Vinh