Bữa cơm đạm bạc của công nhân trong những căn nhà trọ chật hẹp. Lương thấp, giá sinh hoạt cao, điều kiện làm việc nặng nhọc và sinh hoạt cực khổ... là những nguyên nhân thường trực làm cho quan hệ lao động rất dễ rơi vào tình trạng căng thẳng.

Từ đầu năm đến nay đã có hơn 10 vụ tranh chấp lao động tập thể và chỉ trong 2 tháng gần đây đã có 5 cuộc ngừng việc với lý do lương thấp, tăng ca triền miên, doanh nghiệp vi phạm các chế độ chính sách đối với người lao động. Có thể nói, tại các khu công nghiệp trong tỉnh quan hệ lao động đang ngày một “nóng” hơn.

ĐIỆP KHÚC LƯƠNG THẤP GIÁ CAO

Mới đây, tại công ty TNHH Anchor Fastenner Việt Nam, khu công nghiệp Mỹ Xuân A2 (Tân Thành), toàn bộ công nhân lao động trực tiếp sản xuất (hơn 150 người) đã ngừng việc để phản đối việc Ban Giám đốc công ty không xem xét kiến nghị của người lao động về tăng lương và thực hiện các chế độ phụ cấp khác mặc dù kiến nghị đã được tập thể người lao động lập bằng văn bản và gửi tới UBND huyện Tân Thành, Ban Quản lý các khu công nghiệp và lãnh đạo công ty. Công nhân Trương Hữu Thành của công ty bức xúc: “Giá cả leo thang mỗi ngày nhưng lương của chúng tôi không được nâng, mỗi lần thắc mắc công ty chỉ hứa mà không thực hiện. Thời gian tăng ca nhiều nhưng lương quá ít, chỉ từ 900 ngàn đồng đến 1,2 triệu đồng/tháng/người”.

Sau vụ lãn công, dù đại diện Liên đoàn Lao động tỉnh đã phân tích và thương lượng với chủ sử dụng lao động nhưng lãnh đạo công ty chỉ chấp nhận thực hiện 2 yêu cầu của người lao động (xây dựng thang bảng lương và bảo đảm vệ sinh ăn uống); còn yêu cầu tăng lương thêm 300 ngàn đồng/người/tháng không được chấp nhận. Nhiều công nhân cho biết, họ sẽ tiếp tục ngừng việc nếu như các yêu cầu trên không được giải quyết. “Một tháng tăng ca hơn 120 tiếng đồng hồ nhưng tổng thu nhập cũng chỉ được 1,2 đến 1,4 triệu đồng/tháng (đối với người lao động làm lâu năm). Trong khi đó, chi phí cho tiền thuê nhà, tiền ăn uống, sinh hoạt đắt đỏ. Chúng tôi không đủ cho nhu cầu tối thiểu”, một công nhân cho biết.

30 công nhân công ty cơ khí Tân Thành ngừng việc tập thể đầu tháng 7-2008, (khu công nghiệp Đông Xuyên, TP. Vũng Tàu) cũng nêu ra nhiều ý kiến bức xúc khác liên quan đến quyền lợi sát sườn của họ như BHXH, BHYT, chế độ độc hại, chế độ an toàn bảo hộ lao động… Tại công ty TNHH cơ khí Tân Thành, thỏa ước lao động tập thể chưa được ký kết. Nhiều công nhân công ty TNHH Tân Thành mặc dù đã có hợp đồng lao động, trong đó nêu rõ việc được hưởng chế độ BHXH, BHYT và các chế độ khác song thực tế 1 năm nay, công ty vẫn trừ tiền BHXH của người lao động nhưng không nộp về cơ quan BHXH. Chính vì vậy, các chế độ liên quan đến BHXH đều bị cơ quan BHXH ngưng giải quyết. Có nhiều trường hợp công nhân bị ốm đau, tai nạn lao động đều phải tự bỏ tiền túi ra chữa trị. Công nhân Nguyễn Văn Chiến, làm việc tại tổ lắp ráp bức xúc: “Tôi bị bỏng tay trong lúc làm việc cách đây hơn 1 tháng nhưng vẫn chưa được giải quyết chế độ BHYT, phải tự lo hết các chi phí”.

DOANH NGHIỆP THIẾU THIỆN CHÍ

Công nhân Công ty Anchor Fastenner Việt Nam lãn công hôm 12-8 do những kiến nghị của họ về tiền lương, thời gian làm việc không được lãnh đạo công ty giải quyết.

Ông Đoàn Hữu Mai, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh cho biết, số vụ đình công có xu hướng gia tăng chủ yếu tập trung tại các doanh nghiệp FDI, dân doanh, các ngành may gia công giày, thuộc da, chế biến hải sản và cơ khí. Hầu hết các cuộc đình công đều sai pháp luật, nhưng xuất phát từ quyền lợi của người lao động bị xâm phạm. Gần 90% các cuộc đình công nhằm đòi hỏi người sử dụng lao động giải quyết về tiền lương, tiền thưởng, thời gian làm việc, nghỉ ngơi, bảo hiểm xã hội, định mức lao động.

Theo ông Nguyễn Trung Ngạn, cán bộ phụ trách mảng công đoàn ngoài quốc doanh, Liên đoàn Lao động tỉnh thì điều kiện làm việc của người lao động được cải thiện chưa nhiều do công nghệ chậm đổi mới, trang bị bảo hộ lao động cá nhân còn thiếu, kém chất lượng. Nhiều công nhân lao động còn phải làm việc thủ công nặng nhọc, môi trường độc hại, nguy hiểm như làm thuê cho các nhà thầu xây dựng, khai thác đá, đánh bắt –chế biến hải sản. Do chưa có sự giám sát, kiểm tra chặt chẽ và xử lý nghiêm của Nhà nước nên còn nhiều doanh nghiệp vi phạm các quy định về an toàn vệ sinh lao động. Trong khi đó, người lao động sợ mất việc nên phải chấp nhận điều kiện làm việc không an toàn, độc hại. Hiện nay, hơn 60% công nhân trong khu công nghiệp là người ngoài tỉnh, trong thời buổi giá cả tăng cao họ vừa phải trả tiền thuê nhà, vừa phải chi tiêu, gửi tiền cho gia đình nên với đồng lương ít ỏi, đời sống của công nhân có thêm nhiều áp lực và bức xúc. Bên cạnh đó, đa số người lao động trong khu công nghiệp làm việc trong điều kiện vất vả, nặng nhọc độc hại, song người lao động vẫn chưa được hưởng chế độ bồi dưỡng độc hại, chưa được khám sức khoẻ định kỳ và có những đơn vị, bữa ăn của người lao động chưa được quan tâm thỏa đáng. Nhiều công nhân có những bức xúc, song tổ chức công đoàn không phát huy được vai trò làm cầu nối đại diện để giải quyết nên quan hệ lao động phát sinh căng thẳng và dẫn đến các cuộc tranh chấp lao động tập thể. Những vấn đề nêu trên là nguyên nhân dẫn đến hàng loạt cuộc ngừng việc tập thể trong thời gian vừa qua. Các cuộc đình công đều tự phát, sai luật, không có sự tổ chức của công đoàn và hầu hết là ở các doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Theo nhận định của các ngành chức năng thì vấn đề tranh chấp lao động tập thể, luôn tiềm ẩn trong các doanh nghiệp, quan hệ lao động ngày càng trở nên nóng bỏng hơn do nghịch lý lương thấp – giá cả tăng.

Nhìn từ góc độ chủ sử dụng lao động, cũng có nhiều vấn đề cần chấn chỉnh để giữ mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định. Qua các cuộc đình công cho thấy, nguyên nhân đều liên quan đến lương thưởng và các chế độ lao động. Nhiều doanh nghiệp khi nâng lương tối thiểu thì lại giảm bớt 1 số đãi ngộ khác của người lao động hoặc không thực hiện đầy đủ các chính sách lao động như luật quy định. Nhiều doanh nghiệp thường để xảy ra tranh chấp lao động tập thể như công ty SanFang; Anchor… Khi có tranh chấp xảy ra, nhiều doanh nghiệp lại thiếu thiện chí, không đáp ứng những yêu cầu chính đáng của công nhân.

Các cơ quan quản lý nhà nước về lao động đã có nhiều nỗ lực để hướng dẫn các doanh nghiệp thực hiện thang bảng lương mới và tăng cường kiểm tra giám sát việc chấp hành pháp luật lao động, khi có tranh chấp lao động xảy ra cũng có sự can thiệp kịp thời để thương lượng giải quyết. Tuy vậy, hiệu lực giải quyết vấn đề của các cơ quan này không cao, một phần vì chủ doanh không hợp tác, thiếu thiện chí, mặt khác, các chế tài chưa đủ mạnh để các doanh nghiệp này phải thực hiện.

Bài, ảnh: Lam Giang

Công nhân Đỗ Văn Thắng, công ty Cơ khí Tân Thành – Khu công nghiệp Đông Xuyên, TP. Vũng Tàu

“Làm việc trong điều kiện nặng nhọc, độc hại, nhiều vị trí lao động còn có yếu tố nguy hiểm, song công tác an toàn vệ sinh lao động tại công ty vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Việc trang bị bảo hộ lao động còn chậm trễ, chưa đầy đủ, nhiều vị trí lao động chưa được trang bị đủ mũ, kính, giày; chưa tổ chức khám sức khỏe cho người lao động. Tổ chức công đoàn đã được thành lập, nhưng chưa tạo được niềm tin cho người lao động… Chúng tôi đã phản ánh nhiều, nhưng không được khắc phục. Cán bộ công đoàn quá phụ thuộc, không có tiếng nói bảo vệ quyền lợi cho anh em công nhân”.

Ông Nguyễn Phi Hùng, Phó Ban Kinh tế Chính sách Liên đoàn Lao động tỉnh

“Mặc dù hiện nay, nhiều doanh nghiệp thực hiện thưởng, tăng tiền phụ cấp từ 30 đến 70 ngàn đồng/tháng cho người lao động; nhưng thực chất, để nhận được phần thưởng ít ỏi này công nhân phải tăng ca đến kiệt sức và tuân thủ những quy định hết sức ngặt nghèo. Điều này quá bất hợp lý và cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc người lao động đình công. Khi phát sinh tranh chấp lao động, cán bộ công đoàn cơ sở lại không tham gia cùng công nhân”.