Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính Pháp, độc chiếm Đông Dương. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, hơn 20 triệu đồng bào ta đồng loạt đứng dậy làm cuộc Tổng khởi nghĩa. Chỉ trong vòng 15 ngày, từ 14 đến 28-8-1945, tổng khởi nghĩa đã thành công trong cả nước. Từ Lạng Sơn, địa đầu phía bắc, đến Cà Mau, tỉnh cuối phía nam; từ vùng nông thôn miền núi, đồng bằng đến các thành phố Hà nội, Huế, Sài Gòn… toàn bộ chính quyền đã về tay nhân dân.

Ngày 2-9-1945, khi Nhật Bản ký giấy đầu hàng Đồng Minh trên một chiến hạm của Mỹ, thì tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội) Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Cách mạng Tháng Tám 1945 là cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân ở một nước thuộc địa, nửa phong kiến, do giai cấp công nhân lãnh đạo; đã đập tan xiềng xích gần 100 năm đô hộ của thực dân Pháp và lật nhào chế độ phong kiến có từ hàng ngàn năm trên đất nước ta, lập ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam châu Á.

Đây là lần đầu tiên, nhân dân một nước thuộc địa nhỏ yếu, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đã anh dũng vùng lên giải phóng khỏi xiềng xích của đế quốc và tay sai. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng các dân tộc thuộc địa và nửa phong kiến, một Đảng Cộng sản mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công và nắm chính quyền trong cả nước.

Cách mạng Tháng Tám đã thực hiện đúng lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh “đem sức ta mà giải phóng cho ta”, không bó tay ngồi chờ sự thành công của cuộc cách mạng vô sản ở Pháp hay ở Nhật, cũng không ỷ lại vào sự chi viện từ bên ngoài.

Trong bài “Tiến lên dưới ngọn cờ vẻ vang của Đảng”, đồng chí Lê Duẩn đã viết: “Cách mạng Tháng Tám thắng lợi mở ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử dân tộc ta, một cuộc đổi đời chưa từng có đối với người Việt Nam”. Với thắng lợi đó, dân tộc Việt Nam bước vào một kỷ nguyên mới: Kỷ nguyên độc lập tự do và chủ nghĩa xã hội.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám không chỉ có ý nghĩa to lớn đối với dân tộc ta mà về mặt quốc tế, nó có những cống hiến rất có giá trị cả về mặt thực tiễn lẫn lý luận. Cách mạng Tháng Tám đã chọc thủng khâu yếu nhất trong hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc, mở ra thời kỳ suy tàn, và tan rã của chủ nghĩa thực dân cũ trong toàn thế giới, cổ vũ mạnh mẽ cuộc đấu tranh của các dân tộc bị áp bức, chống ách nô dịch của chủ nghĩa đế quốc. Thắng lợi đó là sự cáo chung của một thời kỳ “làm mưa làm gió” của chủ nghĩa tư bản, là điểm khởi đầu của một thời đại độc lập dân tộc ở các nước khác, khẳng định thời đại các dân tộc cam chịu sự áp bức của cường quyền đã vĩnh viễn qua đi.

Cách mạng Tháng Tám là sự kiện lịch sử quan trọng mở đầu cho những thắng lợi của thế kỷ 20 của dân tộc Việt Nam. Từ thắng lợi đó, những thắng lợi trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước tiếp theo và đặc biệt, thắng lợi của hơn 20 năm đổi mới hiện nay như là một sự kết nối có tính liên tục. Những chủ trương, đường lối của Đảng vạch ra trong Cách mạng Tháng Tám như một công trình khoa học, nó có hiệu quả không những trong quá khứ, hiện tại mà còn mở đường thắng lợi cho tương lai.

Nguyễn Xuyến