Kỳ 2: Lao động nông thôn phải học kiểu khác

Dạy nghề cho lao động nông thôn không chỉ cần trang thiết bị phù hợp mà còn cần sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ sở dạy nghề. Trong ảnh: Dạy nghề tại Trường Trung cấp Nghề tỉnh.

Trong những năm gần đây, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã coi trọng hơn việc đầu tư cho các đối tượng nông thôn được đào tạo nghề để tìm kiếm việc làm, ổn định cuộc sống. Chính sách ưu đãi đào tạo nghề là nhằm tạo điều kiện cho lao động nông thôn có cơ hội học tập, trang bị nghề nghiệp và tìm việc làm mới phù hợp với khả năng của bản thân. Mặc dù vậy, vẫn còn nhiều lao động ở nông thôn chưa mặn mà với chương trình này.

ĐÃ “NHÌN XA TRÔNG RỘNG”

Quá trình độ thị hóa cao dẫn đến một hệ lụy không thể tránh khỏi: số hộ dân ở vùng nông thôn sống bằng nghề trồng tỉa, cày cuốc nay bị thiếu đất, mất cơ hội làm ăn bằng cái nghề nuôi sống gia đình từ hàng thế kỷ nay. Theo thống kê của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐTB&XH), bình quân mỗi năm, toàn tỉnh có hơn 5.000 lao động nông thôn đến tuổi lao động và 2.800 lao động thiếu đất (tính riêng năm 2009) cần chuyển đổi nghề. Đây là vấn đề bức xúc đã và đang được các cấp, các ngành chức năng quan tâm giải quyết. Hỗ trợ vốn là động thái đầu tiên mà các ngành chức năng thường nghĩ tới khi đưa ra giải pháp để giúp hộ nông dân thiếu đất, chưa có việc làm nhanh chóng ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, đối với lao động nông thôn không có đất, không có phương tiện sản xuất thì việc giúp vốn lại là một giải pháp không khả thi.

Để giải quyết tình trạng này, Sở LĐTB&XH tỉnh đã triển khai chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên cơ sở ngành LĐTB&XH là đầu mối cùng phối hợp với trường Trung cấp Nghề tỉnh, Trung tâm hỗ trợ nông dân, Trung tâm giới thiệu việc làm thuộc Sở LĐTB&XH và Trung tâm Dạy nghề thẩm mỹ Sài Gòn để mở các lớp đào tạo nghề cho các lao động nông thôn. Tùy theo nhu cầu học của từng nhóm đối tượng thuộc các địa phương trên địa bàn tỉnh mà tiến hành mở lớp đào tạo nghề cho phù hợp.

Theo mục tiêu đã được đề ra, mỗi năm sẽ có khoảng 2.500 lao động nông thôn được đào tạo nghề chuyển đổi sang các ngành nghề phi nông nghiệp để ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, vấn đề nan giải hiện nay là làm sao để người nông dân nhận thức được tầm quan trọng của việc học nghề, giúp họ kịp thời bắt nhịp vào công cuộc công nghiệp hóa. Bởi, hiện nay, lao động ở nông thôn chưa thật sự mặn mà với việc tham gia các lớp đào tạo nghề. Nhiều lao động nông thôn đi học theo phong trào để hưởng phụ cấp tiền ăn và chi phí đi lại. Ông Nguyễn Minh Đức, Trưởng phòng Lao động huyện Châu Đức, cho biết: “Năm 2009, Sở LĐTB&XH giao chỉ tiêu đào tạo nghề cho 350 lao động trên địa bàn huyện, nhưng để thực hiện được nhiệm vụ này xem ra rất khó khăn. Bởi, nhận thức của người dân nói chung, người dân ở khu vực nông thôn nói riêng về học nghề còn hạn chế”.

KHÓ KHĂN KHI VẬN ĐỘNG HỌC NGHỀ

Theo qui định của Chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn, mỗi người dân đi học sẽ được hỗ trợ 300.000 đồng/tháng, tối đa không quá 1,5 triệu đồng/5 tháng/khóa học. Còn đối với người dân học nghề theo Chương trình xóa đói giảm nghèo, ngoài việc hỗ trợ tiền học, còn được hỗ trợ tiền ăn trưa, tiền đi lại... Thêm vào đó, để thu hút người dân tham gia, Phòng Lao động các huyện, thị có nhiệm vụ tổ chức lớp học ngay tại địa phương nếu có hơn 30 người đăng ký học. Được hỗ trợ tối đa như vậy, nhưng không phải lao động nông thôn nào cũng muốn đi học. Tại một số địa phương, cán bộ lao động phải đến từng hộ gia đình vận động người dân đi học, nhưng số người đi học không được bao nhiêu.

Khu công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp cần lao động trẻ có tay nghề nhưng phần đông lao động nông thôn chưa đáp ứng được. Trong ảnh: Công nhân Công ty Hikosen Cara.

Khi được hỏi vì sao không muốn tham gia lớp học dành riêng cho đối tượng lao động nông thôn, anh Hoàng Trung Văn (xã Láng Dài, huyện Đất Đỏ) nói: “Được hỗ trợ học nghề ngay tại xã ai mà không ham. Nhưng tôi thấy có nhiều người học rồi về không tìm được việc làm, vẫn phải lấy chuyện làm thuê, làm mướn để mưu sinh. Trong khi đi học 3 tháng như vậy tôi phải bỏ hết công việc nhà, mà học xong không có bằng cấp gì, cũng không kiếm được việc làm mới ổn định, thì học để làm gì”. Ý kiến của anh Văn cũng là suy nghĩ của không ít lao động nông thôn khi được vận động đi học, ngay cả những hộ đã bị thu hồi 100% đất sản xuất.

Ông Lê Duy Cầu, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Nghề tỉnh, cho biết: “Đây là suy nghĩ của phần lớn lao động nông thôn. Ngay cả với lao động nông thôn ở độ tuổi không còn trẻ, khi đến lớp, ngoài chương trình dạy, giáo viên của nhà trường còn phải chỉ được ra cho họ thấy, học nghề xong sẽ mang lại lợi ích như thế nào, hay học với kết quả tốt sẽ xin được làm việc ở đâu? Thậm chí còn giả sử, học nghề xong, ra có việc làm, ngày công bao nhiêu, lương bao nhiêu so với đi làm ruộng rẫy thì mới thu hút được họ đi học”.

Tại cuộc họp đánh giá về công tác đào tạo nghề lao động nông thôn, lao động đặc thù năm 2008, đại diện phòng Lao động của các huyện, thị, thành đều có chung nhận định: Hiện nay lao động nông thôn chưa có cái nhìn đầy đủ về học nghề, dường như học nghề là con đường cuối cùng khi họ không còn một lựa chọn nào khác. Chính vì vậy mà tình trạng mỗi khóa học nghề chỉ có từ 40-55% lao động nông thôn tốt nghiệp và ở các lớp học sau vẫn chưa có biện pháp khắc phục. Nguyên nhân thì nhiều, song chủ yếu là do bản thân người lao động nông thôn không muốn học. Thêm vào đó lao động qua đào tạo ngắn hạn thu nhập chỉ bằng 40-50% so với lao động đào tạo dài hạn (tham gia các lớp học nghề trung cấp), dù công việc họ làm không hề nhẹ hơn, thậm chí còn nặng nhọc, vất vả hơn. Tuy nhiên, vận động họ tham gia một khóa đào tạo nghề ngắn hạn đã khó, nói gì đến đào tạo dài hạn.

Bài, ảnh: Gia Khánh

 Ông Nguyễn Văn Hải, Trưởng phòng Lao động huyện Đất Đỏ:

HỌC NGHỀ XONG PHẢI CÓ VIỆC NGAY MỚI HẤP DẪN

Lao động nông thôn rất cần được học nghề để kiếm việc làm mới, đặc biệt là đối với các địa phương nghèo có số lao động nông thôn đông như Đất Đỏ. Tuy nhiên, thời gian vừa qua, chất lượng đào tạo nghề còn thấp, số lao động đi đào tạo nghề về không có việc làm khiến cho người dân chưa tin tưởng vào chương trình này. Nhiều lao động khi được chọn đi học đã từ chối không tham gia. Hoặc có tham gia nhưng chỉ được hơn nửa khóa học là bỏ. Để chương trình đào tạo nghề phát huy được hiệu quả, theo tôi, nên định hướng vào từng ngành nghề cụ thể, đặc biệt ngành nghề gắn với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Làm được như thế, đào tạo không rơi vào tình trạng lãng phí mà người lao động khi học xong có việc làm ngay.

Ông Nguyễn Văn Chín, Trưởng phòng Lao động huyện Long Điền:

CẦN ĐÀO TẠO THEO ĐỊA CHỈ

Lâu nay, việc mở các lớp dạy nghề cho lao động nông thôn ngay tại các xã thuận lợi cho người học. Tuy nhiên, chất lượng thực hành cho các lớp học lại không đạt yêu cầu. Bên cạnh đó, ý thức người lao động chưa cao. Ông cha ta đã dạy “Ruộng đất bề bề không bằng cái nghề trong tay” nhưng có ai nghĩ tới điều này đâu. Do đó, phải tuyên truyền, hướng nghiệp như thế nào để người nông dân, nhất là thanh niên nông thôn biết chọn và học nghề.

Việc làm bây giờ không phải quá thiếu, rất nhiều doanh nghiệp, tập đoàn lớn đều có nhu cầu “đặt hàng” tới hàng nghìn công nhân nhưng hiện nay hầu hết các địa phương không đáp ứng được. 

- Theo Quyết định số 15/2007/QĐ-CP của Thủ tướng Chính phủ về quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu giai đoạn 2015-2020, việc chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp sang phi nông nghiệp đạt tỷ lệ 17,21% vào năm 2020. Theo đó, hàng năm sẽ có khoảng 10.000 lao động phải chuyển đổi ngành nghề. - Theo báo cáo từ các chương trình đào tạo nghề cho nông dân trong tỉnh, đến nay, có hơn 35% lao động nông thôn đã qua đào tạo và phổ cập nghề nghiệp. Tuy nhiên thời gian học dưới 3 tháng nên không theo kịp yêu cầu ứng dụng khoa học kỹ thuật – công nghệ mới trong chăn nuôi, trồng trọt.