Hỏi: Nghe nói bệnh quai bị rất nguy hiểm, thậm chí dẫn đến vô sinh. Đề nghị bác sĩ nói rõ hơn về bệnh này và cách phòng ngừa? (Nguyễn Thị Nhung, xã Láng Dài, huyện Đất Đỏ)

Trả lời: Quai bị là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virút gây ra với các biểu hiện: sưng và đau tuyến nước bọt mà chủ yếu là tuyến mang tai, đôi khi kèm theo viêm tuyến sinh dục, viêm màng phổi… Bệnh thường xảy ra ở mùa Đông-Xuân, thường gặp ở trẻ từ 5-15 tuổi và trẻ em trai dễ bị nhiễm hơn trẻ em gái. Bệnh lây chủ yếu qua đường hô hấp, virút có trong tuyến nước bọt của bệnh nhân, khi bệnh nhân ho, hắt hơi virut bắn ra và lây cho trẻ khác. Quai bị có thể gây thành dịch nhất là trong những nơi tập trung đông trẻ như trường học.

Khi bị nhiễm siêu vi, sau hai tuần trẻ có các biểu hiện: người khó chịu, kém ăn, chán ăn; sốt dần lên nhưng không kèm theo lạnh run; đau họng và đau ở góc hàm, tuyến mang tai to dần và đau nhức, sau đó có thể lan sang bên kia. Tại chỗ sưng đau không tấy đỏ, ấn không lún và không hoá mủ. Sau một tuần tuyến mang tai nhỏ dần, bớt đau, các triệu chứng đau họng, khó nuốt giảm dần và từ từ khỏi bệnh. Ngoài tổn thương tại tuyến mang tai, bệnh quai bị có thể có các biến chứng như viêm màng não, viêm não và viêm tinh hoàn, mào tinh hoàn (trẻ em gái có thể bị viêm buồng trứng) xuất hiện 3 đến 10 ngày sau khi viêm tuyến mang tai (cũng có thể xảy ra trước hoặc cùng một lúc). Đối với biến chứng viêm tinh hoàn, biểu hiện: thường bị một bên, sốt cao, ớn lạnh đôi khi kèm theo rét run, nhức đầu, nôn ói, đau bụng, tinh hoàn cứng, sưng to, đau nhức, da bìu đỏ và phù. Sau 2 đến 6 tháng mắc bệnh, bệnh nhân có khoảng 30 đến 40 % bị teo tinh hoàn và rất có thể sẽ bị vô sinh nếu teo cả hai bên tinh hoàn.

Khi nghi ngờ trẻ bị nhiễm bệnh cần đưa ngay đến cơ sở y tế để khám và điều trị kịp thời. Về chăm sóc, cần vệ sinh răng miệng, ăn thức ăn mềm dễ nuốt, nằm nghỉ, đắp ấm vùng tuyến mang tai, đặc biệt cần cách ly đề phòng lây lan sang trẻ khác. Hiện nay, bệnh quai bị chưa có thuốc chữa đặc hiệu, nhưng được phòng ngừa bằng vắcxin khá an toàn và hiệu quả, các bậc phụ huynh có thể đưa con em tới các Trung tâm Y tế huyện, thị, thành phố, Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh để được hướng dẫn chích ngừa phòng bệnh.

BS. Nguyễn Văn Lên