Có tới 80% người lớn bị đau thắt lưng, nhất là trong cuộc sống ngày nay đa số chạy theo công việc nên không còn thời gian để tập luyện và cho cột sống nghỉ ngơi. Khoảng 90% trường hợp đau thắt lưng sẽ giảm và hết trong vòng 6 tuần lễ bất kể là có điều trị hay không.

Cấu trúc cơ thể học của cột sống con người có 33 đốt: 7 đốt cổ, 12 đốt ngực, 5 đốt thắt lưng, 5 đốt cùng và 4 đốt cụt. Tới khi trưởng thành, các đốt cùng và cụt dính lại với nhau, chỉ còn lại 2 xương cùng và xương cụt. Xương sống là trục chính của cơ thể, nâng đỡ sức nặng của các phần ở bên trên cơ thể là đầu,mình, hai tay. Cột sống có hình chữ S theo mặt phẳng dọc và thẳng đứng theo mặt phẳng trán. Thay đổi các độ cong này thì sẽ có các hình dạng như gù, ưỡn và vẹo cột sống. Các đốt xương sống được gắn kết với nhau bằng các dây chằng, chủ yếu dây chằng dọc trước,dọc sau và liên mấu gai sống. Trong dây chằng dọc sau có các tế bào thần kinh nên khi bị chèn ép hoặc kéo giãn sẽ gây đau. Ngoài ra, cột sống còn được bảo vệ và nâng đỡ bởi khối cơ quanh cột sống. Do đó, có những trường hợp gây đau lưng là do bệnh lý vùng cơ, dây chằng chứ không phải cột sống. Trong các trường hợp này chụp hình cột sống hòan tòan bình thường. Nằm giữa các đốt xương là một cấu trúc dẹp (đĩa liên sống) cấu tạo bằng chất collagen rất bền chắc, làm chất đệm cho đốt xương chống đỡ với sức va chạm. Khi mới sinh,nước chiếm 80% thành phần cấu tạo đĩa và đĩa mềm xốp. Khi già đi thì nước trong đĩa khô dần, gây thoái hóa đĩa sống.

Có hai thể bệnh: đau thắt lưng cấp và đau thắt lưng mạn tính tái phát. Đau thắt lưng cấp thường do sự chuyển dịch khối lượng trong đĩa đệm kèm theo kích thích lên dây chằng dọc sau. Trạng thái đau cấp tính này cũng có thể do những khớp đốt sống gây nên nếu nó đột ngột bị ép hoặc giằng xé. Vùng bị đau chủ yếu là phần dưới cột sống thắt lưng và xương cùng, cũng có khi ở chính giữa hoặc hơi lệch ra bên của những khu vực đó. Khu vực đau lan tỏa có thể đau lan ra phía trước hoặc lên phía trên (phía đầu). Có thể xuất hiện kiểu đau xiên giả rễ xuống tới cơ đùi. Bên cạnh loại đau đột ngột do bất kỳ vận động nào còn có dạng đau tăng dần, đau trong nhiều giờ nhưng hiếm gặp hơn.

Đau vùng thắt lưng với những đợt đau dài và hay tái phát là một thể mạn tính của hội chứng đau thắt lưng cục bộ, thường biểu hiện không rõ nét, xuất hiện từ từ, đồng thời thoái lui cũng chậm. Bệnh xuất hiện đau ở một tư thế nhất định, ví dụ như: ngồi lâu, đứng lâu và kể cả nằm lâu, đau sẽ mất đi khi thay đổi tư thế.

Dự phòng và điều trị

- Đối với đau thắt lưng cấp:

Cho người bệnh nằm bất động tại giường có phản cứng, không được nằm giường lò xo. Tư thế nằm: nằm ngửa, hai chân hơi co ở khớp gối và khớp háng bằng cách cho đệm ở dưới khoeo một cái gối dài, nhỏ. Thời gian nằm bất động: từ 5-7 ngày đối với những trường hợp đau vừa và nhẹ, từ 2-3 tuần trong những trường hợp đau nặng. Tùy theo mức độ bệnh, có thể áp dụng các phương pháp khác phối hợp trong thời gian nằm bất động như:

- Phương pháp điều trị bằng chườm nóng bằng bó nến, khay nhiệt điện, gối ấm điện... vào vùng thắt lưng đau.

- Kéo dãn cột sống thắt lưng với lực kéo nhỏ mỗi ngày hai lần, mỗi lần từ 15-20 phút.

Đối với đau thắt lưng mạn tính

Mỗi đợt đau tái phát đều có thể áp dụng những biện pháp như đau thắt lưng cấp. Khi giai đoạn cấp đã ổn định có thể cho người bệnh điều trị lý liệu kết hợp. Điều quan trọng là áp dụng những biện pháp dự phòng và phục hồi chức năng.

Bs. Trương Hiếu Nghĩa