Từ năm 2004 đến nay, tình hình bệnh dại trên toàn thế giới đang có diễn biến phức tạp, đặc biệt ở các nước thuộc khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Để nâng cao hiểu biết đối với cộng đồng về bệnh dại, sau đây là một số thông tin cơ bản về bệnh dại.

Bệnh dại là bệnh nhiễm trùng cấp tính gây ra do siêu vi trùng gặp ở động vật có máu nóng. Súc vật dại cắn người thường là chó, mèo. Bệnh rất nguy hiểm vì khi phát bệnh hầu như bệnh nhân tử vong. Có thể phòng ngừa khá hiệu quả bằng vaccine và huyết thanh kháng dại.

Triệu chứng - Diễn biến của bệnh:

Thời kỳ ủ bệnh: từ 20 - 60 ngày, thời gian ủ bệnh ngắn khi vết cắn ở mặt.

Thời kỳ khởi phát: bệnh nhân có biểu hiện: mệt mỏi, chán ăn, nhức đầu, đau cổ, sốt, ngứa, đau tại vết cắn hầu như đã lành; cảm thấy hồi hộp, lo lắng, dễ kích thích, mất ngủ, bứt rứt, trầm cảm; đôi khi bị buồn nôn, đau bụng, tiểu khó,…

Thời kỳ toàn phát: có hai thể hung dữ và bại liệt:

l Thể hung dữ: Bệnh nhân có các biểu hiện như: sợ nước, sợ gió, ánh sáng; xuất hiện cơn co thắt thanh quản và có hô hấp đột ngột, dữ dội, cổ và lưng bệnh nhân ưỡn ra; có biểu hiện ảo giác, mất định hướng, trốn chạy hoặc gây hấn với người khác, vùng vẫy cấu xé, rú lên như chó sủa, thở dồn hơn và có thể tử vong; sốt cao, đồng tử giãn, tăng tiết nước bọt, nước mắt, hạ huyết áp, khó nuốt, sùi bọt mép; đặc biệt giữa hai cơn bệnh nhân vẫn tỉnh táo, tiến triển nhanh chóng đến hôn mê, ngừng thở.

l Thể bại liệt (chiếm 20%): thường gặp trên bệnh nhân đã được chích ngừa vắcxin sau khi bị súc vật dại cắn. Lúc đầu có thể dị cảm ngay vết cắn, đau cột sống, đau chi bị cắn, liệt tiến triển lan toả lên chi trên, mất phản xạ gân xương, có bí tiểu. Sau đó liệt cơ cổ, mắt, lưỡi gây sặc, liệt các cơ khớp, tử vong chậm hơn thể hung dữ, có thể kéo dài từ 2 đến 20 ngày.

Xử trí vết cắn:

- Khi bị súc vật dại, nghi dại cắn hoặc tiếp xúc với chúng phải rửa kỹ vết thương bằng nước xà phòng đặc, nước muối hoà đặc, dội nước sạch nhiều lần, bôi chất sát khuẩn như cồn, cồn iốt đậm đặc...

- Trong những trường hợp người bị súc vật cắn phải đi tiêm ngay vaccine dại và huyết thanh kháng dại khi: con vật lên cơn dại hoặc nghi dại; vết cắn ở đầu, mặt, cổ, đầu chi, bộ phận sinh dục... dù vết cắn rất nhẹ; có nhiều vết cắn nguy hiểm, vết cắn sâu; không theo dõi được con vật, con vật đó nghi ngờ bị bệnh dại; tại nơi người bị súc vật cắn đang có hoặc trước đó có súc vật bị dại.

- Cần theo dõi sau khi tiêm vaccine.

- Trường hợp vết cắn rất nhẹ, vết cắn xa thần kinh trung ương (như ở cẳng chân) chỉ cần theo dõi chó, mèo tại chỗ. Tại thời điểm con vật cắn người, con vật đó vẫn sống bình thường, hoàn toàn không có dấu hiệu nghi ngờ dại. Tại nơi bị con vật cắn, không phát hiện có bệnh dại ở súc vật.

- Cần theo dõi con vật trong 15 ngày. Trong thời gian theo dõi, nếu thấy con vật có biểu hiện không bình thường như: ốm, bỏ ăn, chết, mất tích, bán hoặc mổ thịt v.v phải đi tiêm phòng ngay. Nếu sau 15 ngày, kể từ khi người bị con vật cắn mà con vật đó vẫn sống bình thường thì không cần tiêm phòng.

- Phải tiêm sớm ngay sau khi bị cắn hoặc tiếp xúc với con vật bị dại, nghi dại; Phải tiêm đủ số mũi, đúng khoảng cách giữa các mũi tiêm theo chỉ định của bác sĩ đối với từng loại vaccine dại. Trong thời gian tiêm không nên làm việc quá sức, không uống rượu và dùng các chất kích thích. Không dùng các thuốc có dạng corticoid, ACTH, các thuốc làm giảm miễn dịch... trong và sau khi tiêm phòng dại 6 tháng.

Các biện pháp phòng bệnh:

- Không tiếp xúc, vuốt ve, ôm các con vật nuôi xa lạ, vì chúng có thể bất ngờ cắn người muốn tiếp cận với chúng.

- Chích ngừa cho 100% chó, mèo nuôi.

- Diệt động vật, gia súc nghi bị súc vật dại cắn. Chó nuôi phải xích, nhốt, chó ra đường phải rọ mõm.

- Người bị chó, mèo dại, nghi dại cắn hoặc tiếp xúc phải đi tiêm phòng dại càng sớm càng tốt.

Bs. Nguyễn Khánh Vân