Ngộ độc thực phẩm có thể xảy ra với bất kỳ một ai, gây nguy hiểm đến tính mạng hoặc ảnh hưởng lâu dài đến sức khoẻ. Dưới đây là những cách để phòng tránh ngộ độc thực phẩm.

Ăn chín uống sôi. Nấu chín kỹ thức ăn là cách tiêu diệt các mầm bệnh bằng nhiệt độ. Nhiệt độ sôi có thể tiêu diệt hầu hết các loại vi khuẩn gây bệnh nhất là các mầm bệnh do ký sinh trùng nếu có. Cần chú ý đảm bảo nấu chín cả trung tâm của các khối thức ăn như tảng thịt lớn, giò, bánh. Không nên ăn các thức sống như gỏi cá, thịt bò tái, tiết canh.

Chọn thực phẩm tươi, sạch. Nếu là thực phẩm sống: Chỉ lựa chọn thực phẩm còn tươi mới, không bị dập nát, không có mùi, màu lạ. Nếu là thực phẩm chín: Không mua khi thấy bày bán gần nơi cống rãnh, bụi bẩn, bùn lầy, nước đọng, để lẫn lộn thực phẩm sống và chín, không có dao thớt dùng riêng, không có giá kê cao, không có dụng cụ che đậy; màu sắc loè loẹt không tự nhiên và không có đồ bao gói. Nếu là thực phẩm bao gói sẵn: Không mua khi không có nhãn hàng hoá; Có nhãn mác nhưng không ghi hạn dùng hoặc đã quá hạn dùng; không ghi rõ nơi sản xuất. Nếu là đồ hộp: Không mua khi hộp không có nhãn mác, không có hạn sử dụng, không ghi rõ cơ sở sản xuất. Hộp phồng, méo, rạn, nứt, hoen gỉ.

Bằng kinh nghiệm và các giác quan bình thường, người nội trợ có thể loại trừ các thực phẩm có nguy cơ bị ô nhiễm. Kiên quyết không mua một thực phẩm khi thấy còn có những nghi ngờ. Đối với rau quả, việc ngâm, rửa là để làm cho các độc chất nếu có bị hoà tan và loại bỏ. Trong thực tế động tác này có thể loại trừ được phần lớn các dư lượng thuốc bảo vệ thực vật nếu có trên rau quả, phòng ngừa được ngộ độc.

Ăn ngay khi thức ăn vừa nấu xong hoặc vừa chuẩn bị xong. Thức ăn để lâu không được bảo quản sau khi chế biến là nguyên nhân phổ biến của rất nhiều vụ ngộ độc trong bữa ăn gia đình, các bếp ăn tập thể, các tiệc cưới, ma chay, nhất là ở vùng nông thôn. Thực phẩm trong các bữa, cỗ bàn để lâu vài giờ không được bảo quản, không che đậy, vi khuẩn thường xâm nhập và sinh sôi rất nhanh, đặc biệt là các món ăn giàu dinh dưỡng như thịt, cá, trứng, sữa, làm nguy cơ ngộ độc rất cao. Vì vậy ăn ngay sau khi thức ăn vừa nấu xong vừa ngon, vừa bổ, đảm bảo dinh dưỡng lại an loàn, không sợ bị ngộ độc.

Che dậy, bảo quản cẩn thận thức ăn sau khi nấu chín. Sau khi nấu chín thực phẩm chín cần được che đậy bằng lồng bàn hay đựng vào tủ thức ăn để tránh bị nhiễm bẩn từ môi trường do bụi, đất, hoá chất, ruồi, dán, chuột, đặc biệt do các vật nuôi trong nhà như mèo, chó cảnh đụng chạm vào. Trong trường hợp chưa ăn đến phải để lâu sau 2 giờ, thực phẩm nấu chín phải được bảo quản bằng các điều kiện khác nhau nh­ư giữ trong tủ lạnh, hâm giữ ở nhiệt độ trên 600c. Cần nhớ rằng 50-600C là nhiệt độ mà ở đó vi khuẩn có thể tăng sinh trong thực phẩm thậm chí đến mức gây ngộ độc. Ngoài ra, không để lẫn thực phẩm sống và chín, không nên dùng chung dụng cụ chế biến thức ăn sống, chín.

Đun kỹ lại thức ăn thừa của bữa trước khi dùng lại. Chỉ nên dùng lại thức ăn bữa trước thêm 1 lần. Việc đun lại và đun kỹ thức ăn cũ trước khi ăn là hết sức cần thiết để tiêu diệt vi khuẩn đã thâm nhập và đang lồn tại trong thức ăn, phòng ngừa ngộ độc. Trong nhiều trường hợp nếu thực phẩm bị nhiễm tụ cầu sinh độc tố, đun lại không đảm bảo ngăn ngừa được ngộ độc.

Rửa sạch tay bằng nước sạch trước khi cầm vào thực phẩm. Rửa sạch tay trước khi ăn và sau khi tiếp xúc với các thức bẩn, sau khi đi vệ sinh. Trong thực tế bàn tay một yếu tố trung gian chuyền mầm bệnh vào thực phẩm. Bàn tay của người chế biến, cầm, sờ vào thực phẩm cần phải được rửa sạch, giữ sạch trong suốt quá trình chế biến. Thao tác sai thường gặp nhất trong các quán ăn bình dân hiện nay là bàn tay trần thao tác trên thực phẩm chín, ăn ngay, nhưng luôn cầm sờ vào các vật dụng khác như khăn lau, tiền, quần áo...trong lúc bán hàng. Điều đó làm thực phẩm luôn trong nguy cơ bị ô nhiễm và người ăn hàng bị ngộ độc.

Giữ bếp và dụng cụ nơi chế biến luôn sạch sẽ, gọn gàng, khô ráo. Cần giữ khu bếp và nơi chế biến gọn gàng, ngăn nắp, bề mặt luôn khô sạch, xa các nguồn gây ô nhiễm, như khu chăn nuôi gia súc, nhà vệ sinh, rác thải, không để nước, rác bẩn ứ đọng và cần được thường xuyên làm vệ sinh lau rửa. Các đĩa thức ăn sau khi nấu chín phải được đặt trên mặt bàn, trên giá không để trực tiếp xuống nền sàn.

Không ăn, sử dụng các thức ăn nghi ôi thiu, mốc, hỏng: Lý do là vì khi có dấu hiệu ôi hỏng tức là bản thân thức ăn đã chứa bên trong các chất độc do thức ăn bản thân nó bị phân huỷ, bị lên men hoặc bị nhiễm vi khuẩn hay độc tố của vi khuẩn và nấm mốc ví dụ như vi khuẩn phó thương hàn, tụ cầu vàng, độc tố vi nấm aflatoxin thường có trong đậu, lạc mốc... rất nguy hiểm.

Bs. Nguyễn Phạm Hà