Ngành phân bón gặp khó khăn vì thiếu nguyên liệu nhập khẩu. Trong ảnh: Sản xuất phân bón tại Nhà máy phân bón Baconco.

Chưa lúc nào các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp lại gặp nhiều khó khăn về nguồn nguyên liệu đầu vào như hiện nay. Cả nguyên liệu nhập khẩu và nguyên liệu trong nước đều thiếu và tăng giá. Nhiều doanh nghiệp lâm vào tình cảnh thua lỗ vì phải mua nguyên liệu với giá cao.

NGUYÊN LIỆU NỘI: ĐẶT TRƯỚC CŨNG KHÔNG CÓ

Công ty TNHH Hwan Tai Việt Nam (KCN Phú Mỹ I), 100% vốn Đài Loan, chuyên sản xuất cọc bê tông dùng cho ngành xây dựng. Thời điểm này, hoạt động của công ty đã đạt 70% công suất, sản lượng đạt hơn 10.000 cọc trong 6 tháng đầu năm. Thế nhưng, theo ông Chen Cheng-jung, Giám đốc sản xuất của công ty, từ tháng 5, công ty bắt đầu bị lỗ. Một yếu tố dẫn đến thua lỗ là nguồn nguyên liệu đầu vào gặp khó khăn. Ông Chen cho biết: Nguyên liệu chính để sản xuất cọc là đá, cát, xi măng, trong đó khó nhất là xi măng, dẫu công ty đã ký hợp đồng và đặt tiền trước cả năm nhưng vẫn không có hàng để nhận, giá thì tăng không ngừng. Còn đá, trước đây một ngày công ty nhập 4 chuyến, nay chỉ còn được 2 chuyến. Hàng không đúng quy cách, lẫn tạp chất, công ty vẫn phải mua, dù giá tăng gần gấp đôi so với thời điểm đầu năm. Tính chung lại, giá thành sản phẩm đã tăng 35-40%. Trong khi đó thì giá đầu ra phải hạ do cạnh tranh, vậy là lỗ. Ông Chen buồn bã: “Nếu tình hình này cứ tiếp tục, chúng tôi (lãnh đạo công ty) chắc về nước sớm”.

Không chỉ các vật liệu ngành xây dựng mà nguyên liệu các ngành khác cũng tăng và hiếm hàng. Một chủ doanh nghiệp dầu khí cho biết, vừa nhận được báo giá buổi sáng, chưa kịp xử lý thì chiều đã nhận được thông báo huỷ hoặc bảng giá mới cao hơn. Tình trạng thiếu nguyên liệu đã khiến cho nhiều doanh nghiệp lâm vào khó khăn, muốn sản xuất nhiều cũng không được.

NGUYÊN LIỆU NGOẠI: KHỔ VÌ TỶ GIÁ NGOẠI TỆ

Nguồn nguyên liệu trong nước tuy khó nhưng vẫn không khó bằng nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Ông Yu Fei, Trưởng phòng nghiên cứu và phát triển sản phẩm, Công ty TNHH Interflour Việt Nam (KCN Cái Mép) cho biết: nguồn nguyên liệu nhập khẩu lúa mì của Công ty đã tăng từ 170 USD/tấn năm 2006 lên 500 USD/tấn. Trong khi đó, giá bột mỳ trong nước phải giảm do cạnh tranh nên lợi nhuận của công ty giảm đáng kể. Ông Nguyễn Thế Thắng, Phó Giám đốc kinh doanh Công ty TNHH Hoa Sen (KCN Phú Mỹ I) cho biết, do công ty mua dự trữ trước được nguồn nguyên liệu đầu vào giá rẻ, nếu không thì cũng sẽ lâm vào tình trạng thiếu nguyên liệu như các công ty cùng ngành.

Việc nhập nguyên liệu năm nay càng khó khăn hơn do thị trường ngoại tệ biến động không ngừng. Tại thời điểm hiện nay, chênh lệch tỷ giá USD trong các ngân hàng thương mại và trên thị trường tự do khá cao khiến hàng loạt doanh nghiệp bị thiệt. Ông Trần Tô Tử, Phó tổng Giám đốc Công ty cổ phần thép Thép Việt phân tích: “Chúng tôi nhập nguyên liệu bằng USD, nhưng bán sản phẩm lại thu tiền Việt. Mặc dù Nhà nước quy định các ngân hàng thương mại phải bán USD theo giá quy định, thế nhưng tất cả các ngân hàng đều không chấp hành đúng. Giá mỗi USD bị đội thêm hơn 2.000 đồng, số tiền này doanh nghiệp không có hóa đơn chứng từ, phải để ngoài sổ sách”.

Ngay những doanh nghiệp mua nguyên liệu từ các công ty nhập khẩu cũng thừa nhận khó khăn của các đối tác. Theo đúng hợp đồng đã ký, họ chỉ thanh toán cho nhà thầu bằng giá tiền đồng, còn nhà thầu có lỗ hay lời bao nhiều từ nhập khẩu là việc của họ. Thế nhưng, trong tình hình khan hiếm nguyên liệu hiện nay, nhiều doanh nghiệp mua hàng phải “bấm bụng” chia sẻ phần thiệt hại ngoài sổ sách về tỷ giá USD với các chủ thầu cung cấp chỉ để có được nguyên liệu.

KHÓ BÌNH ỔN

Khó khăn vì nguồn nguyên liệu đầu vào ở các doanh nghiệp ngành công nghiệp thường gây ảnh hưởng dây chuyền theo hiệu ứng đôminô vì sản phẩm đầu ra của ngành này là sản phẩm đầu vào của ngành khác. Chẳng hạn, khó khăn của các nhà máy luyện thép tạo nên khó khăn của các ngành cán thép, gia công thép. Ngành cán và gia công lại làm ảnh hưởng đến ngành tôn, mạ màu. Và ngành tôn ảnh hưởng trực tiếp đến ngành xây dựng. Và đây cũng là nguyên nhân cơ bản tạo nên cơn sốt vật liệu xây dựng thời gian qua. Do vậy, Nhà nước cần có chiến lược bình ổn thị trường nguyên liệu đầu vào của các doanh nghiệp, đồng thời kiểm soát toàn bộ hệ thống luân chuyển đầu ra trong nước. Được biết, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chính phủ và UBND tỉnh, đã có một số doanh nghiệp khống chế giá sản phẩm đầu ra, như Công ty cổ phần Gạch gốm xây dựng Mỹ Xuân đang thực hiện kế hoạch giảm giá sản phẩm. Tuy nhiên, nếu chỉ có một vài doanh nghiệp giảm giá thì không thể mang lại hiệu quả cao.

Về nguồn nguyên liệu ngoại nhập, để giảm tác động của giá và sản lượng cung cấp, nhiều doanh nghiệp đã chuyển hướng sang tìm những nguồn nguyên liệu đầu vào trong nước như Công ty Gạch men Hoàng Gia, Xi măng Cẩm Phả… Đây là một giải pháp tích cực không chỉ tạm thời giải quyết những khó khăn trước mắt mà còn mang tính lâu bền, nâng cao giá trị sản phẩm. Tại sao nhà đầu tư nước ngoài tìm đến Việt Nam để tận dụng nguồn nguyên liệu, nhân công của Việt Nam mà nhà đầu tư trong nước lại phải nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài? Đồng thời, trong quy hoạch ngành nghề phát triển tương lai, các ngành chức năng cần tư vấn cho doanh nghiệp chú trọng hơn đến nguồn nguyên liệu đầu vào, lường hết những khó khăn dài hạn, tránh những trường hợp thua lỗ mà rất nhiều doanh nghiệp đang và sẽ gặp phải.

Bài, ảnh: Hồng Nhung