Sản xuất thép tại Công ty thép Phú Mỹ (huyện Tân Thành). Ảnh: T.T

TRUNG TÂM THÉP CỦA CẢ NƯỚC

Tính đến thời điểm hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã có 23 dự án sản xuất và gia công thép được cấp phép, trong đó 15 dự án trong nước và 8 dự án đầu tư nước ngoài. Tổng vốn đăng ký của 23 dự án này lên tới 3,286 tỷ USD, trong đó riêng vốn đầu tư nước ngoài đã là 2,6 tỷ USD. Tổng diện tích đất dành cho 23 dự án này là 480 ha.

Nhiều dự án lớn với tổng vốn đầu tư lên tới hàng triệu USD, trong đó lớn nhất là dự án thép của Công ty TNHH Posco Việt Nam (Hàn Quốc) có tổng vốn 1,128 tỷ USD. Công ty này được cấp phép vào tháng 11 – 2006 tại KCN Phú Mỹ II, huyện Tân Thành. Nhà máy chuyên sản xuất thép cuộn cán nguội với công suất 700.000 tấn/năm; thép cuộn cứng công suất 400.000 tấn/năm; thép cuộn cán nóng công suất 1.500.000 tấn/năm; thép cuộn mạ kẽm công suất 400.000 tấn/năm. Hiện nay, Công ty Posco đang xây dựng nhà máy thép cán nguội và đến nay đã hoàn thành 48% công trình. Mới đây, công ty này đã đồng ý nhượng lại một phần giai đoạn 2 (khoảng 40 trong số 130 ha) để công ty đối tác là Posco-SS (cũng là một công ty sản xuất thép của Hàn Quốc) đầu tư nhà máy thép định hình với tổng vốn 500 triệu USD.

Dự án nhà máy Thép cán nóng Essar – Việt Nam cũng là một dự án có tổng vốn lớn: 527 triệu USD. Dự án này là liên doanh giữa Tổng Công ty Thép, Tổng Công ty Cao su và đối tác Singapore. Sản phẩm là thép tấm cán nóng ở dạng cuốn và lá rời với công suất 2 triệu tấn/ năm. Cuối tháng 5 – 2008, công ty đã tổ chức khởi công xây dựng 2 trạm biến áp nhằm chủ động nguồn năng lượng cho nhà máy.

Bện cạnh các dự án lớn có vốn đầu tư nước ngoài, tại Tân Thành còn có nhiều dự án sản xuất thép với vốn đầu tư trong nước cũng khá lớn. Nổi bật nhất là các dự án: Nhà máy thép Phú Mỹ thuộc Công ty Thép miền Nam (vốn đầu tư 135 triệu USD, công suất 900 ngàn tấn/năm), Nhà máy thép cán nguội Phú Mỹ thuộc Tổng Công ty Thép Việt Nam (tổng vốn 118 triệu USD, công suất 355 ngàn tấn/năm), Công ty thép Thép Việt có đến 3 dự án với tổng vốn 170 triệu USD, công suất 2.200 tấn sản phẩm/ năm.

THÀNH CÔNG VÀ HỆ LỤY

Trong số 23 dự án này, hiện đã có một số dự án đang sản xuất với công suất khoảng 2 triệu tấn/năm. Nếu tất cả các dự án này hoàn thành và đưa vào hoạt động, tổng số sản phẩm cung cấp ra thị trường nội địa (các doanh nghiệp này đều hướng đến thị trường nội địa chứ không xuất khẩu) vào khoảng 13 triệu tấn sản phẩm/ năm. Đây là một kết quả đáng mừng, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm công nghiệp trong thành phần GDP của tỉnh. Thế nhưng, để có được hơn 13 triệu tấn sản phẩm mỗi năm, cái giá phải trả sẽ không nhỏ nếu không có sự chuẩn bị chu đáo.

Hiện nay, tất cả các dự án ngành thép đều nằm trong các KCN. Ở vị trí này các nhà máy tận dụng được nhiều lợi thế. Lợi thế trước tiên là chủ động được nguồn nhiên liệu đầu vào, nhất là khí đốt và điện. Tuy nhiên, với đặc điểm của ngành thép là “ngốn” nhiên liệu và năng lượng rất lớn, các nhà máy cũng không tránh khỏi khó khăn về nguồn nhiên liệu và năng lượng. Trong mùa khô năm nay, chính các công ty thép là đối tượng phải tiết kiệm và tiết giảm điện mạnh nhất. Công ty Thép Việt hiện nay ngày nào cũng phải tự cắt điện 4 giờ cao điểm, làm ảnh hưởng mạnh đến hoạt động vì dây chuyền luyện của Thép Việt là tự động và liên tục. Hiện nay, mới chỉ có vài nhà máy đi vào hoạt động mà tỉnh đã phải “lao đao” trong việc bảo đảm tương đối đủ điện cho sản xuất. Nếu toàn bộ 23 dự án thép đi vào hoạt động, việc cung ứng nguồn nhiên liệu và năng lượng cho sản xuất sẽ gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt trong tình hình nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng cao như hiện nay.

Gỉ thép, nguyên liệu đầu vào của Công ty Thép miền Nam để ngay trên nền cảng nội bộ.

Vấn đề ô nhiễm môi trường cũng được các chuyên gia cảnh báo. Thép là ngành sản xuất sẽ “cung cấp” một lượng lớn rác thải công nghiệp độc hại. Bên cạnh đó là hàng ngàn tấn rác thải rắn cần xử lý. Theo thống kê, hiện nay trên địa bàn không có nhà máy xử lý rác thải công nghiệp nào và cũng không có công ty nào chuyên về xử lý rác thải rắn độc hại. Như vậy, lượng rác thải công nghiệp nguy hại từ ngành thép sẽ “tự do” thải vào môi trường sống, song hành với rác thải sinh hoạt, sẽ tạo ra hệ luỵ lớn cho tương lai. Hiện tại KCN Phú Mỹ có 2 nhà máy sản xuất phôi thép là Thép Việt và Thép miền Nam thì cả 2 đều để gỉ sắt tiếp cận trực tiếp với môi trường đất. Đi từ sông Thị Vải nhìn vào, toàn bộ gỉ sắt của Công ty Thép miền Nam nằm phơi mình ngay trên nền cảng nội bộ, không che đậy, không sàn đỡ, không tường bao. Như thế, số nước thải tạo ra do mưa trút xuống đống gỉ sắt kia mỗi ngày sẽ trôi đi đâu nếu không phải là ngấm vào đất và trôi ra sông Thị Vải? Còn Công ty Thép Việt thì chưa làm được bãi chứa nguyên liệu vì vướng đền bù giải tỏa.

Một vấn đề đáng báo động nữa là 6 tháng đầu năm 2008 gặp rất nhiều khó khăn về nguồn nguyên liệu vì gỉ thép phải nhập khẩu toàn bộ, nghĩa là cả sản lượng và giá cả phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường thế giới. Vậy nếu toàn bộ 23 dự án đưa vào hoạt động, để có được hơn 13 triệu tấn sản phẩm mỗi năm, ai dám chắc chắn không xảy ra tình trạng thiếu nguyên liệu.

Để ngành thép trên địa bàn phát triển bền vững và không để lại hệ lụy cần có sự chuẩn bị chu đáo mang tính “đón đầu”. Trước tiên là phải có kế hoạch chủ động nguồn nhiên liệu và năng lượng, đặc biệt là điện để các nhà máy hoạt động hiệu quả. Thứ đến, phải xây dựng hệ thống xử lý rác thải rắn hiện đại, hệ thống xử lý nước thải công nghiệp, quản lý tốt vấn đề môi trường tại các nhà máy. Có như vậy ngành thép mới thật sự tham gia vào quá trình tăng trưởng kinh tế một cách ổn định và bền vững.

Bài ảnh: Yến Phương