Kỳ 1: Di tích... "ngủ yên"

Bộ sưu tập súng thần công tại Bạch Dinh

Một trong những giải pháp để di tích có thể “sống” mà không phải dựa hoàn toàn vào “bầu sữa” của ngân sách là khai thác nó phục vụ cho kinh tế du lịch để từ đó có nguồn thu, có kinh phí trùng tu, tôn tạo, nâng cấp.

TRÙNG TU “NHỎ GIỌT”

Thực hiện chương trình phát triển du lịch của tỉnh, từ nay đến năm 2010, Sở Du lịch sẽ tập trung khai thác các di tích, danh thắng phục vụ cho hoạt động du lịch. Trong đó các tour văn hoá, ẩm thực, về nguồn sẽ được chú ý. Đồng thời, UBND tỉnh cũng đã có kế hoạch trùng tu, nâng cấp một số di tích trọng điểm, có giá trị lịch sử, văn hoá theo hướng bảo vệ, khai thác kinh doanh du lịch nhằm có thêm kinh phí tôn tạo, nâng cấp di tích cho đúng tầm vóc và ý nghĩa lịch sử của nó. Vài năm gần đây, UBND tỉnh đã có chủ trương trùng tu, tôn tạo các di tích nhằm phục vụ phát triển kinh tế du lịch. Mặc dù, tính từ năm 2000 đến nay, ngân sách của tỉnh đầu tư cho 5 di tích qua các dự án là hơn 11 tỷ đồng nhưng công việc này mới dừng lại ở mức độ bảo quản nguyên trạng mà chưa thực sự gắn với yêu cầu phát triển du lịch để có nguồn thu. Một số di tích khác thì đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, lượng khách tham quan giảm đi nhiều so với những năm trước. Như vậy, di tích chưa thu hút được du khách vì thiếu kinh phí hay vì chưa có mô hình phù hợp? Thực tế, các di tích trên địa bàn tỉnh tuy đã được xếp hạng cấp quốc gia nhưng phần lớn di tích đều chưa “nổi”. Mặt khác, hầu hết các di tích đều chưa được tổ chức các dịch vụ phụ trợ, vui chơi, giải trí, ẩm thực và các mô hình sinh hoạt công cộng khác nên rất khó cạnh tranh với các di tích ở các địa phương khác trong việc thu hút du khách.

Năm 2008, ngoài 4 di tích trọng điểm phục vụ trong dịp Khai hội Văn hoá Du lịch, có thêm hai di tích là Thích ca Phật đài (TP. Vũng Tàu) và căn cứ Núi Dinh (huyện Tân Thành) cũng được đưa vào danh sách các di tích trọng điểm để đầu tư phát triển du lịch. “UBND tỉnh vừa có kế hoạch đẩy mạnh nâng cấp, trùng tu di tích theo hướng kết hợp giữa bảo tồn với phục vụ kinh tế du lịch, từng bước xã hội hoá, lấy kinh phí từ du lịch để phát triển văn hoá, từng bước nâng cao chất lượng văn hoá của các di tích để tạo ra sản phẩm du lịch thu hút du khách”, ông Nguyễn Trọng Tín, Giám đốc Sở Du lịch cho biết.

Theo ông Trần Văn Dung, Giám đốc Trung tâm lữ hành VTTours (thuộc Vungtau Tourist) du khách Úc rất muốn đến thăm địa đạo Long Phước và khu thánh giá Long Tân. Họ muốn tìm hiểu về cuộc sống sinh hoạt của những chiến sĩ cách mạng và gặp lại những người chiến sĩ ấy để được nói chuyện, để hiểu thêm về cuộc sống của bộ đội ta trong kháng chiến. Khi đến đây, họ cũng muốn ăn thử các món ăn truyền thống, đặc sản địa phương và các món ăn mà bộ đội ta vẫn dùng trong chiến tranh để cảm nhận và tìm hiểu vì sao bộ đội ta có thể sống và chiến đấu một cách kiên cường như vậy. Thế nhưng, mỗi lần du khách hoặc các đơn vị lữ hành muốn đến đây tham quan đều phải gọi điện đặt trước với bảo vệ di tích, để họ mở cửa nhưng đôi khi đoàn vẫn phải chờ đợi rất lâu. Ngoài địa đạo thì nơi đây chưa hề có thêm một dịch vụ nào để phục vụ du khách, kể cả thuyết minh viên. “Theo tôi, địa đạo Long Phước nên có người thuyết minh riêng, có trình độ ngoại ngữ giỏi. Đồng thời, nên thu vé vào cổng để có kinh phí trả cho thuyết minh viên và trùng tu, tôn tạo di tích… nhằm nâng cao chất lượng phục vụ. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng nên tham gia vào việc cung cấp các dịch vụ phụ trợ, nấu các món ăn mà bộ đội ta đã dùng trong chiến tranh để du khách được thưởng thức. Đồng thời, khi khách có yêu cầu, khu di tích có thể mời những người đã từng sống và chiến đấu tại khu vực này đến để kể chuyện” – ông Dung góp ý.

CẦN SỰ GÓP SỨC CỦA DOANH NGHIỆP

Mặc dù, ngành Văn hoá – Thông tin và ngành Du lịch đã “bắt tay” cùng khai thác, mở thêm tour tuyến về các di tích, nhưng trên thực tế thời gian qua, việc đầu tư di tích và quy hoạch di tích trên địa bàn tỉnh còn chưa theo hướng phục vụ kinh tế du lịch mà nặng về bảo tồn, bảo tàng. Vì vậy, hầu hết di tích có cơ sở vật chất phục vụ du lịch nghèo nàn nên không thu hút được du khách. Điều đó càng làm cho các di tích này không có kinh phí để trùng tu, tôn tạo, phục vụ phát triển du lịch. Các di tích muốn khai thác có hiệu quả, thu hút du khách thì cần phải dựa trên tiềm năng, giá trị của từng loại hình di tích tiến hành đầu tư theo phương thức phân vùng chức năng gìn giữ, tôn tạo và phát triển tài nguyên, bảo vệ môi trường. Đồng thời cần xác định khu vực đầu tư bảo vệ nguyên vẹn, khu vực cần phục hồi, tôn tạo, nâng cấp để xây dựng kế hoạch, nội dung, thời gian đầu tư và dự kiến quy hoạch phát triển trong tương lai. Nhiều khách du lịch từ Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh đến di tích lịch sử căn cứ Minh Đạm cho biết họ có nhu cầu muốn ở lại qua đêm nhưng không được đáp ứng vì nơi đây không có lán trại, toàn bộ khu di tích đang sử dụng nước giếng và nước từ suối Tâm Tình, chưa có nước máy. Tìm mỏi mắt không thấy nhà vệ sinh, ông Nguyễn Hoàng Quân, bảo vệ di tích lịch sử căn cứ Minh Đạm phân trần: “Ở đây cũng có hai nhà vệ sinh nhưng mùa này cạn nước nên không có nước để sử dụng. Khách tham quan vẫn thường “giải quyết bầu tâm sự” ở bên ngoài cho thoáng mát”.

Tham quan trong lòng địa đạo Long Phước

Ông Trần Văn Triêm, Phó Giám đốc Bảo tàng tổng hợp tỉnh, bàn thêm: “Dù sao trận địa pháo vẫn là “điểm nhấn” văn hoá du lịch của Bà Rịa – Vũng Tàu. Nếu tổ chức được các tour tham quan trận địa pháo Núi Lớn, trận địa pháo Cầu Đá và trận địa pháo trên núi Tao Phùng thì mới phát huy được thế mạnh. Thế nhưng, ngoài trận địa pháo ở Bạch Dinh thì hai trận địa pháo còn lại chưa thể đón khách do đường đến di tích khó khăn, không gian lại càng không có gì hấp dẫn ngoài mấy khẩu súng trơ trọi giữa trời mưa nắng. Hiện nay, việc cấp thiết nhất là phải nâng cấp đường lên trận địa pháo Núi Lớn vì đường này quá chật chội và xuống cấp. Muốn làm được điều này trước hết phải ổn định khu dân cư để không có tình trạng phơi cá tràn ra ngoài đường. Ngoài ra, cần phải có thêm các dịch vụ vui chơi, giải trí, không gian xanh để đón khách. Các di tích trọng điểm khác cũng cần đưa ra những giải pháp tương tự để di tích có thể “sống”. Thiết nghĩ, Khu di tích lịch sử căn cứ Minh Đạm, có thể đầu tư thêm lán trại để tạo thành điểm dừng chân cho du khách. Ngoài ra, nơi đây còn có thể tái hiện lại khung cảnh chiến đấu của bộ đội ta trước đây, tạo ra những vật phẩm thu nhỏ như bình đông, khẩu súng trường… để làm tặng phẩm cho du khách”.

Trong một cuộc họp mới đây, ông Hồ Văn Niên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã yêu cầu ngành Văn hoá – Thông tin và các cơ quan, ban, ngành cùng phối hợp để bàn bạc các biện pháp trùng tu, chống xuống cấp cho các di tích, trong đó có một số di tích trọng điểm như địa đạo Long Phước, căn cứ Minh Đạm, trận địa pháo núi Lớn, Bạch Dinh... Công việc này không chỉ dừng lại ở những di tích đã xếp hạng, mà cần làm phong phú thêm các di tích khác như di tích nhà cổ dân gian, làng nghề truyền thống… nhằm chọn ra một số di tích có khả năng đưa vào khai thác du lịch để đầu tư và phục vụ có hiệu quả.

Bài, ảnh: Minh Tâm – Đức Tiện

Ông Nguyễn Trọng Tín, Giám đốc Sở Du lịch tỉnh:

Lựa chọn di tích để xây dựng thành những điểm du lịch hấp dẫn

Cơ sở vật chất và dịch vụ phụ trợ tại các di tích tuy đơn giản nhưng cũng cần phải có những tiện nghi tối thiểu cho du khách, nhất là du khách nước ngoài. Để xã hội hoá các sản phẩm văn hoá phục vụ kinh tế du lịch, phải có sự đầu tư công sức, trí tuệ của nhiều ngành, nhiều cấp. Trong điều kiện khả năng ngân sách hiện có, chúng ta nên lựa chọn một số di tích có giá trị lịch sử cao, gần nhau để xây dựng thành những điểm du lịch đủ sức hấp dẫn cả du khách quốc tế. Có như vậy, di tích mới “sống” được.

Ông Nguyễn Văn Tấn, bảo vệ địa đạo Long Phước:

Trung bình mỗi tháng có khoảng 30 khách tham quan địa đạo

Những người bảo vệ như chúng tôi phải làm kiêm cả nhiệm vụ thuyết minh và hướng dẫn khách tham quan xuống lòng địa đạo. Ngoài địa đạo, ở đây không có thêm bất cứ dịch vụ nào để phục vụ du khách.

Đã nhiều năm địa đạo Long Phước vẫn không có một lối đi riêng, du khách muốn đến tham quan phải băng qua đền thờ liệt sĩ xã Long Phước. Một số hộ dân cũng đi băng qua địa đạo nên làm bể gạch trong sân. Vì thế, khách đến tham quan địa đạo Long Phước rất ít, thậm chí cả những ngày thứ bảy, chủ nhật. Trung bình mỗi tháng chỉ có khoảng 30 khách đến tham quan, chủ yếu là khách đi theo đoàn của công ty OSC Việt Nam hoặc khách của VTTours dẫn đến.