Một bộ phận người dân và học sinh sẽ có cơ hội được hưởng giáo dục chất lượng cao theo nhu cầu nếu cơ chế tài chính giáo dục - đào tạo được đổi mới

Công tác quản lý tài chính ngành giáo dục đào tạo thời gian qua đã có nhiều thay đổi tích cực theo hướng tăng cường phân cấp, tạo điều kiện chủ động nhiều hơn trong việc sử dụng và quản lý các nguồn lực tài chính phục vụ công tác chuyên môn, nghiệp vụ cho các trường. Tuy nhiên, công tác lập kế hoạch, dự toán kinh phí, phân bổ ngân sách, phối hợp quản lý nguồn lực tài chính, kiểm tra giám sát còn nhiều hạn chế. Ngay trong năm học mới 2008-2009 này, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục là đổi mới công tác quản lý tài chính.

NGUỒN TÀI CHÍNH CHỦ YẾU ĐỂ CHI LƯƠNG

Theo báo cáo tổng hợp nguồn tài chính của Vụ Kế hoạch-Tài chính (Bộ GD-ĐT) năm học 2007-2008, trong tổng số 100% nguồn tài chính cho giáo dục thì tỷ lệ chi thường xuyên duy trì từ 80 đến 82%. Trong đó, có đến 70% là dành để chi lương. Và chỉ có 18 đến 20% tổng vốn còn lại được dùng cho đầu tư giáo dục. Thậm chí với mức phân bổ này, các địa phương cũng chưa thể bảo đảm. Theo Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính Nguyễn Văn Ngữ lý do là theo qui định tại Luật Giáo dục năm 2005, nhà trường không được phép thu tiền đóng góp xây dựng trường của học sinh (HS), từ đó gây khó khăn cho việc tăng cường cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng đào tạo. Bên cạnh đó, chế độ học phí thực hiện từ năm 1998 đến nay vẫn chưa thay đổi.

Qua thời gian, phương thức miễn, giảm học phí trong các cơ sở đào tạo, nhất là miễn học phí đối với sinh viên (SV) ngành sư phạm đã không còn phù hợp. Các cơ chế cho việc hỗ trợ HS thuộc gia đình có hoàn cảnh khó khăn, HS dân tộc bán trú, HS diện cử tuyển đi học cũng chưa đầy đủ. Về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm lại chưa phát huy hiệu quả. Chính sách phù hợp với cán bộ quản lý giáo dục cũng chưa có, khiến các địa phương khó khăn trong việc điều chuyển giáo viên giỏi, nhiều kinh nghiệm tham gia công tác quản lý giáo dục các cấp. Chủ trương xã hội hóa giáo dục đã có, nhưng vẫn chưa có cơ chế hữu hiệu để huy động các nguồn lực đầu tư. Đặc biệt, chưa có cơ chế thu và sử dụng nguồn tài chính của một bộ phận nhân dân có thu nhập cao, mong muốn được hưởng chất lượng giáo dục cao hơn, dẫn đến một tình trạng phổ biến hiện nay là các gia đình chuyển tiền ra nước ngoài để đưa con em đi học tập.

ÁO CHẬT THÌ PHẢI CO CHO VỪA

Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính Nguyễn Văn Ngữ cho biết: Bộ Giáo dục – Đào tạo sẽ đổi mới phương thức xây dựng và giao kế hoạch ngân sách cho ngành theo hướng lập kế hoạch và giao trần ngân sách trung hạn - 3 năm, để ngành chủ động sắp xếp, bố trí kinh phí thực hiện các nhiệm vụ ưu tiên. Nhà nước sẽ tiếp tục khuyến khích thành lập các cơ sở giáo dục ngoài công lập, trong đó có các trường có chất lượng cao, chi phí cao đáp ứng nhu cầu được giáo dục của con em các gia đình có thu nhập cao.

Đặc biệt, chính sách học phí và hỗ trợ người học sẽ phải đổi mới, ông Ngữ khẳng định. Chế độ học phí của các trường công lập sẽ được sửa đổi theo hướng: mức học phí đối với bậc mầm non và phổ thông không vượt quá 6% thu nhập bình quân của hộ gia đình. Đây được giải thích là mức chi trả khả thi theo kinh nghiệm thực tế của nhiều nước trên thế giới. Vì nếu đặt yêu cầu học phí các bậc này phải bù đắp chi phí thường xuyên hay chi phí bù dắp tiền lương thì học phí sẽ rất lớn, vượt quá khả năng chi trả của đa số người dân. Nhưng với mức học phí đối với đào tạo công lập các cấp: dạy nghề, TCCN, CĐ, ĐH thì từng bước phải bảo đảm chi phí thường xuyên, tiến tới bảo đảm chi phí đào tạo. Chính sách miễn học phí đối với SV ngành sư phạm cũng sẽ phải sửa đổi bằng cách thực hiện chính sách tín dụng. Khi ra trường nếu SV đi dạy học ít nhất 5 năm (đối với ĐH, CĐ) và 3 năm (đối với TCCN) thì nhà nước sẽ xóa nợ (cả gốc lẫn lãi) phần chi trả cho học phí. Tuy nhiên bên cạnh đó, Bộ GD-ĐT vẫn chủ trương thực hiện miễn học phí đối với HS tiểu học, HS thuộc diện chính sách, thuộc diện hộ nghèo theo tiêu chuẩn quốc gia; giảm học phí cho đối tượng cận nghèo, hỗ trợ chi phí học tập cho HS phổ thông diện chính sách và các vùng có thu nhập rất thấp…

Nếu được Chính phủ phê duyệt, các giải pháp này sẽ sớm được thực thi để cải thiện cơ chế quản lý tài chính giáo dục, đưa chất lượng giáo dục Việt Nam lên một bước phát triển mới, tiếp cận gần hơn với nền giáo dục quốc tế.

Bài, ảnh: Phương Hoa