Đúng 40 năm trước, sáng sớm ngày 24-7-1968, máy bay Mỹ từng đàn từng đàn kéo tới, bắn phá cày nát các cung đường chung quanh Ngã ba Đồng Lộc - Hà Tĩnh - cung đường chiến lược nối tiền tuyến lớn với hậu phương lớn. Những cuộc tập kích bằng không quân dã man hầu như không dứt, làm con đường bị hư hỏng nặng nề. Đại đội Thanh niên Xung phong mang số hiệu 552 được lệnh xuất kích san lấp mặt đường để cho những đoàn xe chở súng đạn, lương thực, quân trang, quân dụng tiếp tục ra chiến trường. Tiểu đội 4, đại đội Thanh niên Xung phong 552, do chị Võ Thị Tần làm tiểu đội trưởng ra quân lấp hố bom thông đường. Máy bay Mỹ hết đợt này đến lượt khác ào tới và một quả bom đã rơi trúng ngách hào, nơi họ ẩn nấp. Cả tiểu đội bị vùi lấp, đồng đội đào bới tìm được thi thể 9 nữ chiến sỹ thanh niên Xung phong, riêng thi thể chị Hồ Thị Cúc là không sao tìm được. Lúc ấy, Yến Thanh đã viết viết bài thơ Cúc Ơi rất xúc động: "Tiểu đội đã về xếp hàng ngang/ Cúc ơi ! Em ở đâu không về tập hợp/ Chỉ thiếu mình em/ Chín bỏ làm mười răng được...“. Hai ngày sau, đồng đội đã tìm thấy chị Hồ Thị Cúc trong tư thế ngồi, đầu đội nón, 10 ngón tay tím bầm vì cào bới đất. Mười cô gái - chiến sỹ thanh niên Xung phong Ngã ba Đồng Lộc anh dũng hy sinh ”mở đường dưới đạn bom cho xe vào tiền tuyến" đã đi vào huyền thoại, như là một trang sử chói lọi chiến công của lực lượng thanh niên xung phong, của cả dân tộc ta.

Ngã ba Đồng Lộc ngày ấy, bây giờ đã tròn 40 năm trôi qua. Hôm nay, những ai có dịp trở lại Ngã ba Đồng Lộc, đến viếng mộ 10 cô gái - chiến sỹ thanh niên Xung phong đại đội 552, nghe kể lại cuộc đời tươi trẻ tuổi đời chỉ mới mười tám đôi mươi và lòng quả cảm, sẵn sàng hy sinh thân mình cho những đoàn xe ra chiến trường tiếp lửa hậu phương cho tiền phương, vì độc lập tự do của Tổ quốc đều không kìm nổi lòng mình. Có không ít bạn trẻ đến viếng 10 cô gái đã anh dũng hy sinh ở Ngã ba Đồng Lộc 40 năm trước đã khóc, tự nhủ lòng mình hãy sống sao cho xứng đáng với những người đã ngã xuống, đã hy sinh để có đất nước sống trong độc lập, tự do và hòa bình hôm nay.

Ngã ba Đồng Lộc hôm nay đã trở thành một công trình di tích lịch sử - truyền thống quốc gia được xếp hạng, bao gồm khu mộ 10 cô gái hy sinh ngày 24-7-1968, Nhà bia tưởng niệm Thanh niên Xung phong toàn quốc, Tượng đài chiến thắng, Nhà truyền thống, phòng trưng bày truyền thống... Lời thuyết minh hướng dẫn người đến tham quan khu di tích như vọng lời sông núi, ấn tượng và sâu sắc, khắc vào tâm khảm bao người. Năm 2007, có hơn 90.000 lượt người đến viếng mộ 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc, tham quan, tưởng niệm khu di tích; 6 tháng đầu năm 2008, đã có hơn 50.000 du khách khắp trong Nam ngoài Bắc đến với khu di tích Ngã ba Đồng Lộc. Tháng 7 lịch sử này, số người đến với Ngã ba Đồng Lộc chắc chắn sẽ đông hơn. Ngã ba Đồng Lộc sống động với không gian, với thời gian, luôn hiện hữu trong bao thế hệ người Việt Nam, với bạn bè quốc tế.

Kỷ niệm 40 năm sự kiện Ngã ba Đồng Lộc đúng vào dịp cả nước kỷ niệm ngày Thương binh - Liệt sỹ, cả nước “uống nước nhớ nguồn”, tưởng nhớ công ơn của hàng triệu đồng bào, đồng chí đã ngã xuống cho cho đất nước nở hoa độc lập. Truyền thống Ngã ba Đồng Lộc, 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc - cùng hàng vạn cán bộ chiến sỹ đã ngã xuống nơi chiến địa - tọa độ lửa Ngã ba Đồng Lộc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước sống mãi với thời gian, với non sông đất nước.

Hải Vân