Được đăng tải rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng vào cuối tuần qua, thông tin “năm 2009 sẽ vẫn tổ chức hai kì thi, đó là kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) và kỳ thi tuyển sinh đại học và cao đẳng (ĐH, CĐ)”đã được sự đón nhận tích cực của dư luận xã hội. Sở dĩ Bộ GD-ĐT quyết định như vậy là do điều kiện để thực hiện đề án kỳ thi THPT Quốc gia chưa chín muồi. Mối quan tâm, đồng tình của đông đảo người dân chính là ở thái độ thận trọng, cầu thị, biết lắng nghe của Bộ GD-ĐT trước chủ trương “gộp hai kỳ thi làm một” mà ở đó, hầu hết ý kiến của các ngành các giới trong xã hội đều “can gián” là chưa nên.

Không ai phủ nhận rằng, Bộ GD-ĐT đã rất trách nhiệm, rất tâm huyết khi xây dựng phương án tổ chức một kỳ thi quốc gia THPT theo nội dung dự thảo đề án đổi mới tổng thể thi và tuyển sinh. Đối với học sinh THPT, hai kỳ thi có ý nghĩa quan trọng nhất là kỳ thi tốt nghiệp và kỳ thi tuyển sinh vào các trường ĐH, CĐ. Hai kỳ thi này chỉ cách nhau chưa đầy hai tháng, vì vậy nó đã trở thành một gánh nặng quá lớn về tâm lý và hao tổn sức lực của học sinh, đồng thời cũng rất tốn kém tiền của và nhân lực của xã hội. Bộ GD-ĐT đưa ra dẫn minh chứng: nước Nga đã thực hiện kỳ thi chung này từ năm 2003 và kết quả rất khả quan. Việc gộp hai kỳ thi quan trọng này thành một có nhiều ưu điểm nổi trội. Ngoài việc có thể tiết kiệm được một khoản lớn tiền của và sức lực của gia đình, xã hội, còn góp phần ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực trong thi cử và đào tạo. Không những vậy, kỳ thi này còn là dịp để đánh giá đúng chất lượng dạy và học ở bậc phổ thông, từ đó có những biện pháp điều chỉnh khi cần thiết.

Nhưng, có vô vàn nhận định, lý giải, phân tích đã “phản biện” lại quan điểm và chủ trương của Bộ GD-ĐT và hầu hết các ý kiến đó đều rất thuyết phục. Ai cũng biết, thi tốt nghiệp THPT và thi ĐH là hai kỳ thi có tính chất và mục tiêu khác hẳn nhau. Kỳ thi tốt nghiệp THPT chỉ nhằm đánh giá chung mức tiếp thu của học sinh theo cùng một tiêu chí. Còn kỳ thi tuyển sinh vào các trường ĐH là kỳ thi tuyển học sinh giỏi và có năng khiếu theo từng lĩnh vực. Đề thi phải có nhiều mức độ khác nhau để chọn được học sinh thích hợp cho yêu cầu lựa chọn. Đối với nhiều người, cho đến thời điểm này, chỉ còn kỳ thi tuyển sinh vào các trường ĐH, CĐ là còn nghiêm túc, bảo đảm chất lượng, ít tiêu cực và cơ bản là chọn được người giỏi thật sự vào các trừờng đại học. Hai kỳ thi tốt nghiệp PTTH vừa qua, tuy có chuyển biến đôi chút nhờ triển khai quyết liệt cuộc vận động “hai không”, nhưng thực chất chỉ có một số trường thi khá nghiêm túc, còn lại phần nhiều vẫn là tình trạng quay cóp, giở phao... Và như vậy, nếu dùng kết quả thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển ĐH thì có công bằng không? Nếu lấy kết quả thi tốt nghiệp để xét ĐH-CĐ sẽ nảy sinh tiêu cực tràn lan, tình trạng “chạy điểm” sẽ bùng phát nhanh chóng trong các nhà trường và xã hội, đặc biệt là tình trạng khó kiểm soát sự nghiêm túc trong thi cử tại các địa phương. Chúng ta đã có một bài học về việc này: khi cho phép học sinh giỏi được vào thẳng ĐH, đã phát sinh rất nhiều tiêu cực trong đánh giá học sinh tại bậc phổ thông tại các địa phương. Đó là chưa nói đến việc xét vào ĐH qua kết quả thi tốt nghiệp THPT, Hiệu trưởng các trường ĐH sẽ không chủ động được trong chất lượng đầu vào, nếu vào được đại học rồi phải thi kiểm tra lại kiến thức của học sinh thì lại gây tốn kém nhiều hơn nữa.

Hầu hết các ý kiến đều cho rằng, nếu phải giảm bớt ngay một kỳ thi để giảm áp lực lên các em HS và những tốn kém không cần thiết thì nên giảm bớt kỳ thi tốt nghiệp THPT và vẫn tiếp tục thi tuyển vào ĐH vì: Học sinh THPT thực tế đã tốt nghiệp lên đến trên - dưới 90%. Có thể giao cho các địa phương tổ chức hoặc xét công nhận tốt nghiệp, tuỳ theo điều kiện của từng địa phương (Bộ GDĐT cũng đã phải tổ chức thi kỳ 2 để các em HS có được tấm bằng tốt nghiệp THPT). Hãy để các kỳ thi ĐH làm nhiệm vụ tuyển chọn người tài.Với khâu tổ chức nghiêm túc,ít tiêu cực, chắc chắn kỳ thi ĐH sẽ sàng lọc và lọai ra ngay những tú tài yếu kém may mắn“trúng tủ” nhờ phao.

Còn nhiều ý kiến phản biện khác, cho rằng đổi mới các kỳ thi không có nghĩa là phải bắt buộc chỉ có một con đường là thống nhất 2 kỳ thi và nếu tình thế”chẳng đặng đừng” quá thì nên bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT và vẫn tiếp tục thi tuyển vào ĐH. Và, đáng ghi nhận là Bộ GD-ĐT đã đưa ra quyết định năm 2009 chưa thực hiện phương án tổ chức một kỳ thi quốc gia THPT theo nội dung dự thảo đề án đổi mới tổng thể thi và tuyển sinh để chuẩn bị đầy đủ, kỹ lưỡng hơn các điều kiện nhằm bảo đảm thực hiện thành công chủ trương giảm tải thi cử. Cách làm thận trọng, thái độ biết lắng nghe, nghiêm túc tiếp thu các ý kiến trái chiều của Bộ GD-ĐT không chỉ nhận được sự tán thành, ủng hộ của đa số lãnh đạo bộ và cán bộ chủ chốt của các vụ, cục có liên quan trong bộ mà cả xã hội. Sự xem xét thận trọng trước khi quyết định thực hiện này là vô cùng cần thiết, sẽ giúp tránh được tình trạng “đẽo cày giữa đường” và đem thế hệ trẻ ra để làm thí nghiệm cho việc cải cách, đổi mới của mình.

Nguyễn Triệu Hải