Một góc “Thơ Đêm Hoàng cung”

Khách du lịch đến thăm Huế, đang còn thấy đó ngay bên bờ dòng Hương Giang thơ mộng là Kinh thành xưa, là hoàng cung thời nhà Nguyễn, là những vương phủ và lăng tẩm. Ai đến Huế cũng mong được gặp lại một hoàng cung với những đường nét huy hoàng. Đáp lại lòng mong mỏi ấy, Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế đã cho ra mắt một hoạt động mang tên: Đêm Hoàng cung. Bắt đầu từ tháng 4-2007, mỗi tháng, Huế có 6 “Đêm Hoàng cung” vào các đêm mồng 1, 14, 15, 16, 29, 30.

Đêm Hoàng cung ngay trước sân Ngọ Môn cùng với sự xuất hiện của đội trống Hoàng cung, từ ăn vận đến phong thái tái hiện lại không khí ngày xưa. Từng nhịp trống vang lừng rộn ràng ngay bên kỳ đài Ngọ Môn. Khách qua cổng Ngũ Phụng, gặp ngay một rừng đèn lồng bừng sáng như hoa, bắt đầu ngay từ hồ Thái Dịch. Thấp thoáng dưới ánh đèn, các thiếu nữ Huế ăn vận giống các cung nữ, du khách cảm thấy như gặp gỡ một thời xa xưa. Cứ nhẩn nha đi theo đường chăng đèn lồng, khách tới sân rồng ngay trước điện Thái Hòa, và gặp ở đây chương trình ca múa dân gian. Ra sau điện Thái Hòa, trên nền cũ điện Cần Chánh là ca múa nhạc cung đình, đặc biệt là chương trình nhã nhạc, những khúc tấu này đã được UNESCO công nhận di sản phi vật thể.

Không du khách nào không bị hút vào thể loại âm nhạc rất đặc biệt này của Huế, như một đặc sản tinh thần, để gặp rồi, khó dứt lòng đi. Đã vậy, ngay trước sân Tả Vu, Hữu Vu, bữa đại tiệc cung đình được bày ra, bao người đã từng đọc, từng nghe, bây giờ bày ra trước mắt, thật không dễ làm ngơ.

Cứ đi theo đường đèn lồng, ta gặp sân tứ linh, gặp phòng bảo tàng mỹ thuật cung đình Huế, phòng nghệ thuật truyền thống cung đình, gặp trò chơi thả thơ và các trò chơi khác của các hoàng tử, công chúa, của quan lại và nhà vua xưa đã từng chơi.

Đêm Hoàng cung ở sân Thái Bình Lâu (lầu Thái Bình xưa vua đến đây đọc sách và những phút thảnh thơi ra vườn Ngự Uyển bên cạnh để thư giãn) vào những đêm trăng là đêm thơ với lá cờ thơ cắm nơi góc sân phấp phới trong ánh điện như một lời chào mời dịu dàng.

Đêm thơ đầu tiên được khởi đầu vào đêm 17-4-2007. Người tới dự đêm thơ không phải mua vé. Người đến với sân thơ không ngồi ghế, mà ngồi chiếu. Chiếu trải trước sân lầu Thái Bình. Giữa chiếu đặt bàn trà. Giống như nơi để đàm đạo thơ bên lò hương trầm thoang thoảng. Ngay cách bố trí sân thơ đã tạo ra một không khí ấm cúng. Trong ánh sáng điện mờ ảo, tự dưng ai cũng thèm một bóng trăng treo đỉnh đầu.

Sau bản nhạc chào của các nữ nghệ sĩ nhà hát nghệ thuật truyền thống cung đình Huế, đêm thơ bắt đầu.

Đêm thơ Huế phải có màu sắc Huế. Đúng tinh thần nội dung ấy, nhà thơ Hải Trung giới thiệu khái lược về dòng thơ Huế. Dẫu mới chỉ là khái lược, sân thơ đã hình dung ra đường đi của thơ Huế 700 năm.

Ba người khởi xướng dòng thơ Huế phải kể đến, người đầu tiên là Trương Hán Siêu, rồi Nguyễn Phi Khanh, người thứ ba đặt viên gạch quan trọng cho thơ Huế, đó là Lê Tư Thành, tức là vua Lê Thánh Tông. Bài thơ đầu tiên viết cho vùng đất này là bài Hóa Châu tác (Làm ở Hóa Châu). Rồi đến Tư Dung hải môn lữ thứ (Nghỉ chân ở cửa Tư Dung). Ngay đầu đề hai bài thơ đã kể tới những tên gọi của vùng đất Hóa Châu. Lê Thánh Tông vừa đến Hóa Châu, thuyền ông đã đậu ngay cửa Tư Dung, từ đây, lên thuyền vào đất Huế bây giờ.

Sau ba nhà thơ khởi xướng, các chúa Nguyễn, vua Nguyễn là xương sống của thi đàn Huế. Trong nền thơ Việt không thể không kể đến: Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, Thành Thái…

Chỉ xin kể chỉ riêng điện Thái Hòa ta còn đang chứng kiến bây giờ còn 191 bài thơ viết chạm khắc ở nhiều vị trí khác nhau trong điện, đủ thấy người Huế trân trọng thơ nhường nào.

Các nghệ sĩ nhà hát nghệ thuật truyền thống cung đình Huế lần lượt ngâm thơ của Minh Mạng và thơ treo trong điện Thái Hòa.

Một trong những bài thơ được khán giả rất hoan nghênh là bài thơ Nôm Ngẫm sự đời của vua Tự Đức. Không ngờ một ông vua ngồi trên ngai vàng mà “đời” đến như thế:

Sự đời ngẫm nghĩ nghĩ mà ghê

Sống gửi rồi ra lại thác về

Khôn dại cùng chung ba thước đất

Giàu sang chưa chín một nồi kê

Tranh giành trước mắt mây tan tác

Đày đọa sau thân núi nặng nề

Thử đến hỏi tiên tiên chẳng bảo

Gượng làm chút nữa để mà nghe.

Tiếp sau mảng thơ trung đại, đến mảng thơ hiện đại, hai nhà thơ Hải Trung và Phạm Nguyên Tường lần lượt giới thiệu những gương mặt gần gũi đã sống ở Huế và đã đầy cảm xúc làm thơ về Huế. Đó là Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyễn Bính, Tố Hữu, sau nữa đến Thanh Hải, Hải Bằng…

Đêm càng về khuya, thơ càng đưa người yêu thơ đi miên man không biết mệt trên đất Huế. Một trong những phần quan trọng của thơ Đêm Hoàng cung là 50 nhà thơ đương đại có mặt trên sân Thái Bình Lâu. Các nhà thơ lên đọc bài thơ mình viết về Huế mà mình tâm đắc nhất. Cuộc đua sức này, ai có sức trình diễn truyền cảm thì tự đọc thơ mình, ai muốn làm duyên thì nhờ nghệ sĩ nhà hát truyền thống ngâm giúp trên nền sáo và đàn tranh.

Thơ Đêm Hoàng cung không đơn điệu về chương trình, không đơn điệu về khán giả. Nhất là trong đêm thơ, lại được các nghệ sĩ ưu tú: Bạch Hạc, Kim Tuyên, Thu Hằng, Thu Phong của nhà hát nghệ thuật truyền thống cung đình Huế ngâm thơ, mỗi người một phong cách ngâm, giọng Huế giống như những con đò chở thơ bồng bềnh trên sông Hương - sông thơ, càng làm say đắm đêm thơ Hoàng cung. Sau đêm thơ, người dự được tham gia cuộc chơi thả thơ, một trong những cuộc chơi thử sức đức tài xưa trong hoàng cung. Cuộc chơi chưa biết chừng sẽ say nhường nào.

Nguyễn Quang Hà