Các dịch vụ giữ xe tại lễ hội Dinh Cô hàng năm luôn luôn nâng giá cao hơn nhiều lần so với giá niêm yết. Ảnh: Đức Tiện

Hàng năm, trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu có nhiều lễ hội lớn- nhỏ, bao gồm: Lễ hội dân gian truyền thống, lễ hội lịch sử cách mạng, lễ hội tôn giáo… Trong khi, chính quyền địa phương đang nỗ lực phát triển lễ hội thành những sản phẩm văn hóa – du lịch đặc thù để thu hút du khách, thì văn hóa lễ hội vẫn đang là vấn đề cần được chấn chỉnh...

NHỮNG “CON SÂU” LÀM “RẦU” LỄ HỘI

Các lễ hội được tổ chức nhằm tưởng nhớ công đức các anh hùng liệt sĩ, danh nhân văn hoá; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá tinh thần của cộng đồng các dân tộc Việt Nam; đáp ứng nhu cầu văn hoá tín ngưỡng, tham quan các di tích lịch sử văn hoá danh lam thắng cảnh, công trình kiến trúc nghệ thuật, cảnh quan thiên nhiên và các nhu cầu chính đáng khác của nhân dân.

Nhiều lễ hội được tổ chức bài bản, nghiêm túc, tuy nhiên cũng có những điểm bất cập ở một số lễ hội đã trở thành “bệnh trầm kha”. Lễ hội diễn ra, tất nhiên theo đó là các dịch vụ như bán hàng ăn, nhà trọ, gửi xe. Tuy nhiên, công tác quản lý các dịch vụ này dường như đã vượt ra khỏi tầm với của các địa phương, cộng với nhiều vấn đề nhức nhối: nạn ăn xin, móc túi đã làm biến dạng hình ảnh đẹp của lễ hội.

Hàng năm, lễ hội Dinh Cô được ngư dân Long Hải tổ chức trang trọng theo nghi thức cổ truyền trong 3 ngày từ ngày 10 đến 12-2 (âm lịch) để cầu mưa thuận, gió hòa; cầu quốc thái dân an, thu hút từ 40-50.000 lượt khách đến tham dự. Thế nhưng, mỗi lần nhắc tới lễ hội Dinh Cô, nhiều người không khỏi bị ám ảnh bởi các dịch vụ “chặt, chém”, nạn ăn xin, móc túi. Theo báo cáo của Công an thị trấn Long Hải về lễ hội Dinh Cô năm 2007, nhiều điểm giữ xe quanh khu vực diễn ra lễ hội tự ý nâng giá cao hơn nhiều lần so với ngày thường. Giá các dịch vụ cho thuê phòng trọ, nhà nghỉ cũng được một số cơ sở tăng lên gấp 3-4 lần so với giá niêm yết. Công an thị trấn Long Hải, cũng cho biết thêm trong những ngày diễn ra lễ hội Dinh Cô, năm nào, lực lượng công an cũng “gom” được nhiều đối tượng móc túi, lấy cắp điện thoại di động và các tài sản khác của khách tham gia lễ hội; xử phạt nhiều vụ gây rối, vi phạm các quy định về an toàn giao thông.

Một số thành viên Ban tổ chức các lễ hội cũng cho biết đối tượng ăn xin, cướp giật theo dạng “chuyên nghiệp” từ khắp nơi đã nắm lịch và đến ngày diễn ra lễ hội là đổ về địa phương - nơi diễn ra lễ hội để “hành nghề”. Tại các lễ hội ở Bà Rịa – Vũng Tàu, nạn ăn xin công khai không nhiều mà chủ yếu là xuất hiện dưới dạng người đi bán vé số, bán nhang… để trà trộn vào lễ hội. Ban tổ chức lễ hội luôn “quan tâm” tới những đối tượng này để “điểm mặt phân loại” và khuyến cáo mọi người khi tham gia lễ hội phải đề cao cảnh giác, bảo quản tư trang; lực lượng cảnh sát cơ động 113 được tăng cường có mặt để kiểm tra, bảo vệ an ninh trật tự, Công an PA25 và đoàn thanh tra liên ngành cũng thường xuyên túc trực, nhưng theo một cán bộ trong ban tổ chức các lễ hội của tỉnh cho biết “cũng không thể kiểm tra hết vì lượng khách quá đông”.

Ông Trần Thắng Nhứt, Chủ tịch UBND thị trấn Long Hải, Trưởng Ban tổ chức lễ hội Dinh Cô năm 2007, cho biết trước lễ hội một tháng, ban tổ chức đã triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng cường bảo đảm an ninh trật tự, không để các hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống, nhà nghỉ tự ý nâng giá, “chặt chém” du khách. Lực lượng quản lý thị trường (huyện và thị trấn) gồm 15 người làm nhiệm vụ kiểm tra, giám sát việc niêm yết giá và bán theo giá niêm yết tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, nhà nghỉ suốt 3 ngày lễ. Thế nhưng, khi có đoàn đến kiểm tra thì các cơ sở dịch vụ niêm yết và thu đúng giá, nhưng khi đoàn kiểm tra đi rồi, họ lại đẩy giá lên cao và phớt lờ bảng niêm yết.

Các lễ hội được tổ chức một phần nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân, tuy nhiên cũng có nhiều người lợi dụng lễ hội để tổ chức các hoạt động mê tín dị đoan, gây mất trật tự, an ninh… Ông Trần Văn Triêm, Phó Giám đốc Bảo tàng tổng hợp tỉnh, nói: “Hiện tượng xin xăm, xóc đĩa, coi tướng số tại các lễ hội ở Bà Rịa – Vũng Tàu tuy không phổ biến, không tràn lan và lộ liễu nhưng vẫn còn rơi rớt những hiện tượng nhân lễ hội bán sách tử vi, bói toán… Và một số hiện tượng khác làm mất đi tính trang nghiêm của lễ hội”. Mới đây nhất, lễ hội Nghinh Ông (Đình thần Thắng Tam) diễn ra trong ba ngày 16, 17 và 18 – 8 (âm lịch) với nhiều nghi thức trang trọng nhưng những người buôn bán hàng rong, bán vé số vẫn vào được tận bên trong - nơi diễn ra nghi thức cúng Thần và Nghinh Ông để chèo kéo du khách. Do công tác tổ chức còn lỏng lẻo nên đã phần nào làm giảm đi sự trang nghiêm của lễ hội.

KHÔNG NÊN “THƯƠNG MẠI HÓA” LỄ HỘI

Quảng bá và phát triển du lịch thông qua các hoạt động văn hoá cũng chính là để phát huy có hiệu quả hơn giá trị của di sản văn hóa. Tuy nhiên, hầu hết các lễ hội ở Bà Rịa – Vũng Tàu sau nhiều năm tổ chức vẫn chưa tạo được điểm nhấn (vừa giữ được yếu tố truyền thống, vừa mang không khí của lễ hội hiện đại). Một số lễ hội thu hút được du khách như lễ hội Dinh Cô (Long Hải), lễ hội Nghinh Ông (Đình thần Thắng Tam), lễ hội Trùng Cửu (Nhà Lớn-Long Sơn)… là do mang tính cộng đồng cao, tái hiện nhiều phong tục lễ hội dân gian của cư dân miền biển… Phát huy những thế mạnh trên, ngành VHTT và địa phương đang nỗ lực để nâng các lễ hội trên thành những sản phẩm văn hoá đặc thù để thu hút khách du lịch trong và ngoài nước. Mặc dù vậy vẫn còn nhiều lễ hội trên địa bàn tỉnh vẫn chưa làm nổi bật được nét đặc trưng riêng của từng lễ hội để qua đó giới thiệu các sản phẩm du lịch độc đáo, đặc biệt là từ các di tích và lễ hội lịch sử cách mạng.

Hiện nay, trên địa bàn toàn tỉnh có 17 đình, 33 miếu, 16 đền, 4 dinh, 3 lăng, 135 chùa trong đó có 84 điểm tổ chức lễ hội dân gian với hàng trăm lễ hội lớn nhỏ. Ngoài ra còn có khoảng 10 lễ hội hiện đại.

Ông Trương Văn Khôi, Trưởng ban tế tự, Trưởng Ban quản lý khu di tích lịch sử Đình thần Thắng Tam (TP. Vũng Tàu), cho biết: “Kinh phí để tổ chức lễ hội Nghinh Ông ở đình thần Thắng Tam mỗi năm là từ 70-80 triệu đồng, thu hút khoảng 5.000 lượt khách. Các nghi lễ từ bao năm nay vẫn vậy: Cúng tiền hiền, Nghinh Ông, rước sắc thần, sân khấu võ ca...”. Được biết, trước đây, các lễ hội do các địa phương tự đứng ra tổ chức nhưng từ năm 2001, thực hiện quy chế lễ hội thì ban tế tự phối hợp với chính quyền địa phương để thành lập ban tổ chức lễ hội. Ban tổ chức lễ hội gồm đại diện của ngành VHTT, Công an, Tôn giáo, Mặt trận tổ quốc, Y tế, đại diện ngành, đoàn thể hoặc cá nhân khác có liên quan đến việc tổ chức lễ hội. Ngành VHTT chịu trách nhiệm kiểm tra các chương trình văn hoá nghệ thuật, các vở tuồng tích xin phép biểu diễn trong dịp lễ hội, đồng thời xử lý những trường hợp tổ chức mê tín dị đoan… Nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo văn hoá, sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo và các sinh hoạt văn hoá cộng đồng của các tầng lớp nhân dân sẽ ngày một cao. Nhưng lối sống coi trọng lợi ích kinh tế, xu hướng duy tâm, nạn cờ bạc lại đang có nguy cơ lan rộng.

NÊN CUNG CẤP THÊM THÔNG TIN VỀ LỄ HỘI ĐẾN DU KHÁCH

Cục Văn hóa – Thông tin cơ sở cũng đã nhiều lần yêu cầu các địa phương tổ chức lễ hội thiết thực, khoa học, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, nêu bật ý nghĩa và giá trị đặc sắc, riêng biệt của từng lễ hội, tránh làm biến dạng lễ hội dân gian trong việc khai thác lễ hội phục vụ du lịch. Việc loại bỏ những hủ tục lạc hậu không còn phù hợp, đồng thời kết hợp với những nội dung văn hoá mới trên cơ sở giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống để các lễ hội thể hiện nội dung tiến bộ, lành mạnh, không chỉ tiên tiến về nội dung tư tưởng mà còn trong hình thức thể hiện chuyển tải nội dung.

Mặc dù đã có nhiều giải pháp, nhiều lần rút kinh nghiệm trong việc tổ chức lễ hội và cả những “hiến kế”, tuy nhiên văn hoá lễ hội vẫn đang là vấn đề đáng bàn, cần được giải quyết khi 2 ngành văn hóa và du lịch bắt tay để nâng cấp lễ hội thành những sản phẩm văn hoá đặc thù để thu hút du khách trong và ngoài nước đến với Bà Rịa – Vũng Tàu. Thời gian gần đây, ngoài các lễ hội truyền thống, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã và đang mở rộng thêm nhiều lễ hội hiện đại như: Lễ hội đền ơn đáp nghĩa 27-7, Festival Biển, Khai hội du lịch… Với các lễ hội hiện đại này thì nghi lễ khai mạc thường gắn liền với mục đích, ý nghĩa của lễ hội qua đó giới thiệu quảng bá với khách du lịch trong và ngoài nước hình ảnh của Bà Rịa – Vũng Tàu.

Hải Đăng

Ông Võ Văn Tư, Giám đốc Trung tâm VHTT tỉnh:

Một số lễ hội còn mang nặng yếu tố mê tín

Mục đích tổ chức lễ hội truyền thống là nguyện vọng chính đáng của nhân dân, mang ý nghĩa cộng đồng, phản ánh nét đặc trưng văn hoá bản địa hoặc của một cộng đồng người (chẳng hạn cộng đồng người dân tộc Châu Ro, người cùng một ngành nghề: nghề nông, nghề biển…). Tuy nhiên, vẫn có một số lễ hội trên địa bàn tỉnh còn mang nặng tính mê tín, phần lễ đôi khi quá dài dòng.

Theo tôi, cần làm giảm bớt các hủ tục rườm rà trong các lễ hội mà vẫn giữ được bản sắc riêng của địa phương mình vừa trang trọng, vừa phát huy được mục đích tốt đẹp và mang không khí của thời đại mới. Tổ chức lễ hội cũng phải tiết kiệm, không bị hình thức ảnh hưởng đến thời gian, sức khỏe của người tham gia lễ hội.

Ông Trần Văn Triêm, Phó giám đốc Bảo tàng tổng hợp tỉnh:

Nên chia lễ hội thành nhiều cấp độ

Tôi cho rằng có thể đưa các yếu tố hiện đại vào lễ hội mà vẫn không phá vỡ yếu tố truyền thống. Và như vậy, chúng ta nên chia lễ hội thành nhiều cấp độ (cấp quốc gia, cấp tỉnh, cấp địa phương, cấp vùng miền…) để đầu tư xây dựng kịch bản nhằm bảo đảm các tiêu chuẩn về trang phục, nghi thức, nghi lễ và các hoạt động làm phong phú lễ hội (như các chương trình văn hoá nghệ thuật, các trò chơi dân gian...). Muốn làm được điều đó thì các cơ quan ban ngành cần phải bắt tay ngay từ bây giờ để đào tạo đội ngũ học trò lễ để các lễ hội ngày càng được chuẩn hóa.