Câu cá ở đồng quê. Ảnh: K.T

Ở nhiều vùng nông thôn Nam bộ hiện nay, nghề soi cá trở thành nghề kiếm sống của không ít hộ nông dân. Ngày qua ngày, họ tẩn mẩn o bế những thứ dụng cụ không thể thiếu như: chĩa, đèn pha, bình ắc qui, đục, giỏ xách,... xem chúng là những người bạn thân thiết trên bước đường mưu sinh.

Tôi không phải là người soi cá chuyên nghiệp, nhưng tuổi thơ tôi đã có nhiều lần theo ba rong ruổi trên đồng trong những đêm trời không trăng để chiêm nghiệm về nghề. Đi soi cá phải đi đến những khúc sông, bờ ruộng vắng vẻ, ít người lui tới, chưa có ai vừa qua trước mình. Ba tôi thường dẫn tôi đi vào những đám ruộng hoang, hoặc gần khu nghĩa địa. Mỗi lần qua những chỗ đó, chân tôi như ríu lại, tim đập thình thịch. Nhiều đêm trời rỉ rả mưa, sấm chớp liên hồi, tôi càng lo sợ, nhưng nhất quyết không chịu ở nhà. Vào cuối mùa lũ, khi trên ruộng nước còn xâm xấp cũng là lúc cá tập trung nhiều, đi soi không biết chán, chỉ có điều vì sợ ma nên cảm giác tiếng khua nước bì bõm sau lưng như tiếng ai đang thúc giục, nghe rờn rợn. Nhiều lúc vác chĩa trên vai, tôi phải thoi thoi ra phía sau lưng đề phòng “con ma” tấn công. Thật là dại dột, bởi lỡ có ai thình lình đi tới, chắc sẽ bị bảy mũi chĩa vào trán một cách bất ngờ mà không kịp hiểu chuyện gì…

Nghề soi có lắm điều thú vị, nhưng cũng không kém phần gian nan, vừa phải lặn lội nơi “thâm sơn cùng cốc”, vừa phải thức trắng đêm, có lúc phải dầm mưa, đội sấm đội chớp. Đó là chưa kể đến việc sắm sửa bộ đồ nghề sao cho thích hợp để có được nhiều cá. Soi cá trên đồng ruộng thì bộ đồ nghề phải khác so với khi đi soi trên kinh rạch. Nhưng không thể thiếu chiếc đèn pha và chiếc bình ắc qui. Đèn pha là loại có chụp gom ánh sáng, thường phải đeo trước trán để ánh sáng đi thẳng về phía trước giống như đèn của công nhân khai thác mỏ. Bình ắc qui thông thường là loại 6 vôn hoặc 8 vôn. Nếu đi soi trên ruộng thì phải dùng túi vải đeo bình trên lưng, nếu đi soi dưới kinh thì bình sẽ được đặt dưới gầm xuồng. Bộ chĩa soi cá thông thường là chĩa chùm bảy mũi hoặc năm mũi. Kích cỡ mũi chĩa tuỳ theo chủ ý của người đi soi, nếu cá lớn thì dùng chĩa mũi lớn và dài, nếu cá nhỏ thì dùng chĩa mũi nhỏ và ngắn, nhưng mũi chĩa đều phải bén nhọn. Người đi soi chuyên nghiệp thường mang theo cả hai loại chĩa để gặp “đối tượng” nào thì sử dụng “hung khí” ấy. Soi cá trên sông thì phải sử dụng phương tiện là xuồng ba lá, người cầm chĩa đứng trước mũi xuồng, người cầm lái có nhiệm vụ bơi chầm chậm, bảo đảm xuồng lướt êm không gây tiếng động. Vào ban đêm, cá thường ngủ cặp mé bờ, cho nên xuồng đi soi không dại bơi ra giữa dòng. Cá lóc rất kỹ tính, hay ngụy trang dưới cỏ hoặc nấp sau bụi rong; cá trê lại thích bơi theo đàn có khi cả chục con, chúng bơi sát đất và tập trung nhiều ở những miệng cống có nước ra vào thường xuyên; cá rô, cá sặc khi gặp ánh đèn chiếu sáng thì nằm im re, chỉ cần nhanh tay “phập” một phát là dính. Đi soi bằng xuồng đòi hỏi người soi phải nhanh tay, lẹ mắt, nếu chậm một chút thì xuồng lướt tới, con cá sẽ chuồn mất. Nhưng với người đi soi chuyên nghiệp thì ít khi bị sẩy. Để đi soi được nhiều khúc sông trong đêm, bây giờ người ta còn dùng loại máy đuôi tôm hiệu Honda gắn trên xuồng ba lá chạy chầm chậm êm êm, vừa chạy vừa soi.

Cách nay khoảng 2 thập niên, người ta còn sử dụng đèn khí đá đi soi, có khi là đèn măng sông, hoặc chỉ là chiếc đèn dầu leo lét nên sản phẩm thu được hiếm khi là cá, mà chủ yếu là rắn, lươn, ếch, nhái... Về sau, người đi soi đông, dụng cụ “tối tân” hơn. Ếch nhái ít dần, cá cũng bị săn bắt ráo riết. Nguồn lợi tự nhiên, nếu khai thác mãi mà không có biện pháp duy trì, bảo vệ thì sớm muộn cũng cạn kiệt…

Nhật Linh