Chỉ khi ý thức của chủ cơ sở thay đổi mới mong có hành vi đúng để bảo đảm VSATTP cho người tiêu dùng. Trong ảnh: Hàng loạt bia, thực phẩm quá hạn sử dụng được phát hiện tại cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố.

Trong số 10 cơ sở chế biến, kinh doanh thức ăn đường phố được hỏi về kiến thức vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP), chỉ có 1 đến 2 người trả lời sai. Tuy nhiên, trong số 10 người trả lời đúng cũng chỉ có 1 đến 2 người thực hành đúng để bảo đảm VSATTP cho khách hàng.

Khảo sát trên do bác sĩ Đào Thị Hà, Trưởng Phòng Vệ sinh an toàn thực phẩm, Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh cùng cộng sự tiến hành trong khuôn khổ của một đề tài nghiên cứu khoa học. Đã có gần 350 cơ sở chế biến, kinh doanh thức ăn đường phố ngẫu nhiên tại 3 phường của TP.Vũng Tàu được điều tra, khảo sát. Kết quả cho thấy, chỉ có 9,5% nhân viên đứng bán hàng có đeo tạp dề, khẩu trang. Người làm dịch vụ chế biến thức ăn được tập huấn kiến thức VSATTP và khám sức khoẻ định kỳ là 42,7%. Trong khi, theo bác sĩ Đào Thị Hà, đây là vấn đề bắt buộc phải thực hiện đối với các cơ sở chế biến, kinh doanh thực phẩm, trong đó có thức ăn đường phố. Điều đáng nói là, mặc dù trình độ học vấn của người kinh doanh thức ăn đường phố tương đối thấp, cao nhất chỉ học hết THPT nhưng hầu hết đều có nhận thức tương đối tốt về các vấn đề liên quan đến bảo đảm VSATTP. Hiểu biết của người kinh doanh thức ăn đường phố đối với việc dùng chung dao thớt trong chế biến thực phẩm sống chín sẽ ảnh hưởng đến lây lan mầm bệnh sang thức ăn là 89,2%. Có đến 97,1% hiểu biết việc sử dụng dụng cụ riêng để gắp thức ăn chín và sống. Ngay cả nguyên nhân gây ô nhiễm thực phẩm cũng được người kinh doanh thức ăn đường phố “nhận diện” tương đối chuẩn xác (77,7% cho rằng nguyên nhân là do bụi, 66% cho rằng do nguyên liệu không bảo đảm và 50,5% cho rằng do hơi thở con người gây ra). Đặc biệt, tất cả những người được khảo sát đều cho rằng cần phải rửa tay sau khi đi vệ sinh và gần 90% cho rằng, người làm dịch vụ thức ăn đường phố thì cần phải đi khám sức khoẻ định kỳ. Nhận thức về trang phục bảo hộ lao động cũng chiếm tỷ lệ cao không kém (83,5%).

Thế nhưng, thực tế của việc thực hiện bảo đảm VSATTP của người kinh doanh thức ăn đường phố lại hoàn toàn trái ngược với nhận thức. Kết quả không chỉ được ghi nhận từ cuộc khảo sát mà các đợt thanh kiểm tra VSATTP cũng cho thấy điều này. Hầu hết các cơ sở đều vi phạm không ít thì nhiều các quy định về VSATTP, trong đó chủ yếu là các lỗi về trang phục bảo hộ lao động, về tập huấn VSATTP, khám sức khoẻ định kỳ, không bảo đảm vệ sinh trong bảo quản, chế biến thực phẩm… Bác sĩ Đào Thị Hà cho rằng, thói quen không hợp vệ sinh của các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố đã tồn tại từ lâu nay nhưng ít được cơ quan quản lý kiểm tra, nhắc nhở và xử lý nghiêm. Từ đó dẫn đến tình trạng chủ cơ sở luôn cố tình né tránh các quy định của Nhà nước. Tình trạng “biết nhưng không chịu làm đúng” diễn ra phổ biến từ cơ sở nhỏ lẻ đến cơ sở có quy mô, tuỳ theo cấp độ. Bên cạnh đó, ở các xã, phường, việc tuyên truyền người dân chấp hành các quy định VSATTP còn ít, chưa khiến chủ các cơ sở hiểu được lợi ích khi chấp hành các quy định.

Nhóm nghiên cứu cũng cho rằng, tình hình VSATTP thức ăn đường phố qua khảo sát 10 tiêu chí của Bộ Y tế chủ yếu chỉ đạt khá cao về tiêu chí trang thiết bị, cơ sở vật chất, riêng ý thức chấp hành các quy định vẫn còn hạn chế. Hiểu biết về VSATTP của người chế biến và kinh doanh thực phẩm đạt tỷ lệ cao nhưng thực hành lại chủ yếu là theo thói quen và không hợp vệ sinh. Đơn cử như hiểu biết về trang phục, sử dụng phụ gia, vệ sinh tay trong chế biến thực phẩm đạt từ 80% trở lên nhưng trên thực tế lại chỉ có 9,5% có mang trang phục. Thậm chí, vẫn còn đến 21,6% cho rằng nên sử dụng hàn the trong chế biến. Nhóm nghiên cứu đề nghị cần có biện pháp nâng cao nhận thức cho cộng đồng, đặc biệt là người tiêu dùng, biết lựa chọn thực phẩm an toàn và khuyến khích người sản xuất, kinh doanh, chế biến quan tâm đến vấn đề bảo đảm VSATTP ngay tại cơ sở mình. Việc tổ chức các lớp tập huấn với nội dung chuyên biệt dành riêng cho từng nhóm đối tượng cũng rất cần thiết để nâng cao hiểu biết, từ đó tác động thay đổi hành vi theo hướng có lợi cho đối tượng.

Minh Thư